‘Niets is zo dodelijk als nobele ideeën’

Het wereldmuseum zette alweer een tijdje terug een nieuwe koers in. De komst van de nieuwe inhoudelijk directeur, Wayne Modest, zette dit door. Oude etnografie wordt nadrukkelijk in de eigentijdse context geplaatst. Dat die ingewikkelde geschiedenis nog lang niet tot het verleden hoort, bewijst de nieuwe tentoonstelling van de Palestijnse kunstenaar Larissa Sansour Rogue Agents of History, ofwel vrijbuiters van de geschiedenis. 

Anne-Mariken Raukema

De tentoonstelling is een mengeling van drie films en voorwerpen uit de eigen collectie en die van collega-musea. Die komen uit het Utrechtse Catharijne Convent, maar ook het Amsterdam Museum, het Scheepvaartmuseum en de eigen verzameling van de Palestijnse kunstenaar Larissa Sansour. Het zijn haar kunstwerken en persoonlijke erfstukken, soms bedoeld als souvenir.

Sansour maakte met de Deense acteur en filmregisseur Søren Lind drie nieuwe films, in opdracht van het Wereldmuseum. Deze worden op groot beeld getoond. Het zijn A Sunken Tale of Losses Delayed, In the Future They Ate from the Finest Porcelain en Familiar Phantoms. Ze duren ongeveer een half uur en in een worden bestaande, historische beelden gebruikt. Slechts een enkeling kan de door acteurs gesproken teksten verstaan. Daarom zijn ze ondertiteld. In het Engels, goed te lezen en daaronder in een vaag grijs, in het Nederlands. Jammer. Een groot deel van het publiek zal immers uit Nederlandstaligen bestaan. Een zin uit een van de films zal me bijblijven: ‘Er is niets zo dodelijk als nobele ideeën.’ Daar ben ik nog wel even mee bezig.

Politiek gevoelig
Niet voor niets wordt benadrukt dat er al drie jaar geleden plannen werden gemaakt voor deze tentoonstelling en dat de contacten met Sansour (Oost-Jeruzalem, 1973) al twee jaar eerder werden gelegd. Immers, de Palestijnse zaak ligt erg gevoelig. Het is haar eerste solotentoonstelling in Nederland. Alle getoonde werken zijn in de laatste tien jaar gemaakt.

De grote foto A Body in the Ambassador’s Suite toont een scène waarbij een man (de ambassadeur?) op een tafel ligt in een duidelijk historische context.

De tentoonstelling eindigt met vitrines met in elk een ei die aan die van Fabergé doen denken. Maar niets onschuld. Het lijken bij nadere beschouwing eerder bommen of handgranaten met geografische coördinaten erin gegraveerd, bedoeld voor gerichte acties.

Vrijbuiters
De titel van de expositie verwijst naar vrijbuiters, piraten, geesten en guerrilla-archeologen. Zij verbeelden historische verhalen, verstoren deze en geven ze een nieuwe context en betekenis. Universele thema’s als identiteit, geheugen, verbondenheid, verlies en de menselijke drang naar avontuur worden aan de hand van voorwerpen bevraagd.

Historische kostuums, kaarten, dagelijkse gebruiksvoorwerpen. Daarmee worden privé en collectief geheugen vermengd. Ook vervagen de grenzen tussen tijdperken, feit en fictie. Opzettelijk. Van het Ottomaanse tijdperk en de aanhoudende Israëlische bezetting tot denkbeeldige, sombere toekomstscenario’s. Opvallend is dat in veel van de vitrines porseleinen borden met het bekende patroon van de Palestijnse shawl staan. Een repeterend iets, maar ik mis de toelichting erop. Sterk komt bij mij de associatie met hekwerk op. Maar dat lijkt uit de lucht gegrepen.

Larissa Sansour, Rogue Agents of History is tot en met 27 september 2026 te zien in het Wereldmuseum Amsterdam, aan de Linnaeusstraat.

Check: amsterdam.wereldmuseum.n