In het broedhuis van Artis staan de komende dagen bijzondere momenten te gebeuren. De eieren van verschillende Nederlandse weidevogels komen uit, waardoor bezoekers van dichtbij kunnen zien hoe jonge kuikens zich voorzichtig een weg uit hun schaal banen. Achter dit ogenschijnlijk vrolijke tafereel schuilt echter een zorgwekkend verhaal over de snelle achteruitgang van weidevogels in Nederland.

Volgens cijfers van natuurorganisaties is het aantal boerenlandvogels sinds 1960 met 60 tot 70 procent afgenomen. Voor soorten die leven en broeden in open graslanden en akkers ligt de terugval zelfs nog hoger. Sinds het begin van de vorige eeuw verdween naar schatting ongeveer 85 procent van deze vogels uit het Nederlandse landschap. Sommige soorten, zoals de kemphaan, zijn als broedvogel vrijwel uit Nederland verdwenen. Ook de tureluur staat al jaren onder druk.

De oorzaken zijn divers, maar hangen vooral samen met veranderingen in het agrarische landschap. Door intensieve landbouw verdwijnen geschikte broedgebieden. Lage waterstanden, het vroeg maaien van graslanden en een afname van insecten zorgen ervoor dat veel kuikens hun eerste levensweken niet overleven.

Onderzoek naar lepelaars

Ook doet Artis mee aan onderzoek. In samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen en trekvogelecoloog prof. dr. Theunis Piersma worden zenders getest op lepelaars in Artis. De lepelaar laat zien dat aandacht en bescherming hoopvolle resultaten kunnen opleveren: na een historisch dieptepunt is de Nederlandse populatie weer sterk gegroeid. Met betere zenders kunnen onderzoekers trekbewegingen en belangrijke leefgebieden van wilde lepelaars nog nauwkeuriger in kaart brengen, zodat de soort ook in de toekomst goed beschermd kan worden.

Om aandacht te vragen voor deze problematiek en bij te dragen aan soortbehoud, broedt Artis momenteel bijna vijftig weidevogeleieren uit. Artis coördineert het internationale soortbehoudprogramma voor de tureluur en werkt daarnaast mee aan het behoud van andere bedreigde weidevogels. Je kunt de komende periode in het Broedhuis van Artis zien hoe kluten, tureluurs, kemphanen en steltkluten uit het ei komen.

Kemphanen in de polder van Artis | Foto Artis Ronald van Weeren

De eieren worden bewust uit het eerste legsel van oudervogels gehaald. Daardoor kunnen de vogels opnieuw eieren leggen en zelf een tweede nest grootbrengen. Volgens Artis blijft het natuurlijke broedgedrag van de vogels zo behouden, terwijl tegelijkertijd extra jongen kunnen worden grootgebracht voor beschermingsprogramma’s in dierentuinen.

De jonge vogels kunnen later verhuizen naar andere Europese dierentuinen. Daar helpen zij niet alleen bij het in stand houden van gezonde populaties, maar vervullen ze ook een educatieve rol. Bezoekers krijgen zo de kans om kennis te maken met vogelsoorten die in het Nederlandse landschap steeds zeldzamer worden.