Bij de scouting aan de Kruisweg kwam PvdA Oost bijeen voor een van de laatste eigen ledenbijeenkomsten voor de overgang naar Progressief Nederland. Buiten praatten leden al voor aanvang met elkaar. Er werd teruggeblikt, herinnering en nieuwsgierigheid naar wat komt. Binnen schoof een gezelschap van ruim dertig leden aan, van jong tot oud.

Arie Martijn Schenk

De bijeenkomst stond in het teken van de landelijke fusie tussen PvdA en GroenLinks. Op zaterdag 13 juni stemmen de leden tijdens het oprichtingscongres in de Brabanthallen in Den Bosch over de oprichting van Progressief Nederland, kortweg PRO. Ook in Oost gaat de samenwerking die lokaal al langer zichtbaar is, richting één nieuwe afdeling. Afdelingsvoorzitter Mees Waal schetste hoe PvdA en GroenLinks in Oost al samenwerken in een pre-PRO-bestuur. Volgens secretaris Aernout Ogilvie volgt in oktober een bestuur voor PRO Oost.

Job Cohen over trouw blijven aan een partij
Een belangrijk deel van de avond draaide om oud-burgemeester Job Cohen. Waal interviewde hem over zijn politieke loopbaan, zijn band met de PvdA en zijn kijk op besturen. Cohen vertelde dat zijn ouders lid waren van de Vrijzinnig-Democratische Bond, die in 1946 opging in de PvdA. Zijn moeder zat in de gemeenteraad van Heemstede. Zelf meldde Cohen zich in 1967 aan, toen hij in Groningen studeerde.

‘De partij kan je soms ook ergeren’, zei Cohen tegen de aanwezigen. Maar hij gaf er meteen een waarschuwing bij: ‘Er komt altijd een beter moment om te bedanken.’ Zijn eigen politieke pad liep via Leiden en Maastricht naar Den Haag. Begin jaren tachtig verhuisde Cohen naar Maastricht, waar hij nauw betrokken raakte bij de opbouw van de rechtenfaculteit. Later volgden functies als staatssecretaris van Onderwijs en staatssecretaris van Justitie.

Trots op openstelling huwelijk
Cohen stond stil bij twee wetten uit zijn tijd als staatssecretaris van Justitie in het tweede kabinet-Kok: de Vreemdelingenwet 2001 en de Wet openstelling huwelijk. Die laatste wet trad op 1 april 2001 in werking en maakte Nederland het eerste land ter wereld waar twee personen van hetzelfde geslacht met elkaar konden trouwen.

Daar sprak Cohen zichtbaar persoonlijk over. Eerst vroeg hij zich af of die stap nodig was, vertelde hij. Later zag hij pas hoeveel de wet in beweging bracht. ‘Ik ben niet zo snel trots, maar hier wel op.’

Hij herinnerde zich ook een treinreis met twee jonge mannen. Een van hen bleek achteraf Boris Dittrich, die als D66-Kamerlid een belangrijke rol speelde in de strijd voor het homohuwelijk. De waarde van de openstelling drong volgens Cohen steeds sterker tot hem door.

Bestuurder in plaats van politicus
In 2001 volgde Cohen Schelto Patijn op als burgemeester van Amsterdam. Bijna tien jaar lang stond hij aan het hoofd van de stad. Over die periode sprak hij met meer warmte dan over zijn korte tijd als politiek leider van de PvdA. ‘Ik was geen goede politicus’, zei Cohen over zijn periode in de Tweede Kamer. ‘Ik ben een goede bestuurder. Ik wilde de boel bij elkaar houden, dat is aardig gelukt.’ De harde aanvallen in de landelijke politiek pasten minder bij hem. Besturen lag hem beter, zei hij. Dat zat volgens Cohen al in zijn familie.

Toen Waal vroeg naar zijn beeld van stadsdeel Oost, grapte Cohen: ‘Volgende vraag.’ Hij gaf toe dat hij als burgemeester niet alles van alle stadsdelen wist. Juist daarom waren stadsdeelvoorzitters belangrijk, zeker op spannende momenten. In zijn tijd telde Amsterdam nog dertien stadsdelen. De latere terugkeer naar zeven noemde hij achteraf geen verbetering. Met dertien stadsdelen lag de verdeling volgens hem beter, ook qua grootte.

De moord op Theo van Gogh
Bij spannende momenten tijdens zijn burgemeesterschap noemde Cohen onder meer de moord op Theo van Gogh in Oost en het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima. Na de moord op Van Gogh kreeg Cohen beveiliging. Vooraf dacht hij altijd dat beveiliging voor hem een grens zou betekenen. ‘Als ik die beveiliging nodig heb, dan stop ik’, dacht hij toen. Maar toen het zover was, besloot hij juist door te gaan. Zijn persoonlijke band met Oost ligt inmiddels ook dichter bij huis. Beide kinderen van Cohen wonen in het stadsdeel.

Debat of dialoog
Cohen maakte tijdens de avond een duidelijk onderscheid tussen debat en dialoog. Een debat draait volgens hem vaak om de vraag wie wint. Een dialoog gaat meer over begrijpen wat de ander vindt. ‘Als je snapt wat de ander vindt, dan ontstaat er begrip, en hoef je het nog niet eens te zijn’, zei hij.

Op de vraag welk advies hij de nieuwe partij PRO zou meegeven, greep Cohen terug op een klassieke sociaaldemocratische kern: eerlijk delen van kennis, macht en inkomen. Hij wees ook op de kansen voor nieuwe generaties. Dat tegenwoordig zoveel jongeren naar universiteit of hbo gaan, noemde hij een enorm verschil met vroeger.

Terugblik op PvdA Oost
Na Cohen blikten Martin Verbeet en Simon Deurloo terug op de geschiedenis van de afdeling Oost, eerder Oost-Watergraafsmeer. Deurloo stond stil bij de volkshuisvesting en de rol van de PvdA in de jaren zestig. Volgens hem werkte de nadruk op stadsvernieuwing en betaalbaar wonen nog decennialang door.

Hij legde ook de link met de Wibautstraat. Die groeide in die periode uit tot een centrum van gemeentelijke volkshuisvesting en stadsontwikkeling. Verbeet herinnerde zich de samenwerking met GroenLinks in Oost als vanzelfsprekend. ‘In onze tijd werkten we altijd al goed samen’, zei hij. Soms beschikte links in Oost zelfs over een absolute meerderheid.

Nieuwe generatie in de stadsdeelpolitiek
Daarna kwamen twee vertegenwoordigers uit de stadsdeelpolitiek aan het woord. Maxime van Boven zat de afgelopen vier jaar namens de PvdA in de stadsdeelcommissie. Sadaf Hosseni kwam in maart in de fractie van PRO. Van Boven vertelde dat zij in coronatijd lid werd. Polarisatie gaf haar het zetje om actief te raken. Ze stemde al links, maar koos bewust voor de PvdA.

Hosseni beschreef haar politieke betrokkenheid als een reactie op angst, frustratie en boosheid, mede door de groei van Forum voor Democratie. Ze noemde het ‘pseudo-intellectuele gewauwel’ dat haar tegenstond. Een bijeenkomst in Pakhuis de Zwijger bracht haar verder. ‘Alles waar je over twijfelt, moet je kracht van maken’, zei ze. Volgens Hosseni zit de samenleving nu ook in een tegenbeweging tegen racisme. Vijf jaar geleden raakte zij actief bij de PvdA.

Leren lezen, luisteren en filteren
Van Boven keek terug op haar eerste periode in de stadsdeelcommissie. Veel tijd om te twijfelen kreeg ze niet. Vier jaar geleden solliciteerde ze en al snel stond ze hoog op de lijst. Achteraf vond zij die stap de moeite waard.

De eerste vergaderingen vragen wel gewenning, vertelden beide dames. ‘Ik dacht: ik ben toch goed in begrijpend lezen’, zei Hosseini. Toch bleek veel ambtelijke taal vol jargon. Na enkele weken gaat dat beter. Van Boven leerde grote stukken snel te doorgronden, te filteren en met control-f naar Oost te zoeken.

Door de jaren heen koos Van Boven vooral onderwerpen die bij haar pasten. De buurtbivaks noemt zij als iets waar ze trots op terugkijkt. In Betondorp ging de fractie in gesprek met bewoners. Soms klonk er een grote mond, vertelde ze, maar na een goed gesprek ontstond ook wederzijds begrip.

Ook de stadsdeelpanels en het armoedebeleid noemde Van Boven als punten van trots. De inzet was volgens haar steeds om uit te stralen dat de partij er voor iedereen wil zijn. Daarna kwamen bewoners ook vaker inspreken.

Verder onder een nieuwe naam
Hosseni vertelde dat de samenwerking in de stadsdeelcommissie haar blik op andere partijen veranderde. Vooraf kun je bepaalde ideeën over andere partijen hebben, zei ze, maar in de praktijk zie je ook hoe mensen met andere opvattingen zich inzetten voor bewoners.

De nieuwe fractie draait nog maar kort mee. Toch ziet Hosseni al brede samenwerking, van VVD tot BIJ1. Bruggen bouwen en dialoog zoeken passen volgens haar bij de rol die zij wil spelen.

Zo nam PvdA Oost met een inhoudelijke avond afscheid van een lange eigen traditie, zonder alleen achterom te kijken. Er klonk geschiedenis, van volkshuisvesting tot homohuwelijk en van stadsdeelpolitiek tot buurtbivaks. Tegelijk staat de blik vooruit. Na 13 juni volgt landelijk Progressief Nederland. In Oost sluit de lokale afdeling daar snel op aan met PRO Oost.