Onlangs schreef ik over de vervanging van het onderstation op de Hoogte Kadijk. Ook op Uilenburg is het elektriciteitsstation aan vernieuwing toe. Tegelijk krijgt de voormalige gemeentewerf ernaast mogelijk een nieuwe bestemming, met behoud van de monumenten. Een mooie kans voor dit verscholen stukje Centrum-Oost.
Patrick van den Hoven
Ik heb iets met gebieden waar je de sporen van verschillende tijdperken terugvindt. Monumentale gebouwen, oude werkplaatsen en, vaak van recentere datum, keuzes die minder gelukkig zijn uitgevallen. Wanneer de oorspronkelijke functies verdwijnen, begint het wachten op herontwikkeling. In Amsterdam kan dat zomaar decennia duren. Het werf- en stationsgebied aan de Nieuwe Uilenburgerstraat is zo’n plek.
Op dit moment heeft het iets van een bastion. Aan de straatzijde wisselen historische muren, hekken en metalen poorten elkaar af. Het onderstation sluit de ene kant af, de Uilenburgersjoel begrenst de andere. Deze synagoge is een rijksmonument en een tastbare herinnering aan het Joodse verleden van Uilenburg, maar blijft vanaf de straat grotendeels aan het zicht onttrokken. Vanaf het water is het gebouw beter te bewonderen. Daar loopt de slotgracht van het bastion: de Uilenburgergracht.
Beton maakt plaats
De grootste verandering is de vervanging van het huidige onderstation: een gesloten stukje betonnen Plattenbau uit 1957–1959, neergezet op de plek van de voormalige Sophie Rosenthal Bewaarschool. Het voorziet ongeveer 9.000 huishoudens en 200 bedrijven in de binnenstad van elektriciteit. Niet mooi misschien, wel nuttig.
Het nieuwe station schuift op naar het naastgelegen terrein en wordt verdeeld over een schakelgebouw en een transformatorgebouw. Op de huidige stationslocatie ontstaat daardoor ruimte voor een klein openbaar park, een zogenoemd pocketpark.
De nieuwe opstelling vergroot ook de afstand tot de woningen. De GGD adviseert positief: alle bestaande woningen vallen straks buiten de berekende magneetveldcontour die Amsterdam uit voorzorg hanteert. Voor de buurt biedt het park vooral een kans om een opening in het bastion te maken, met een openbare verbinding tussen de Nieuwe Uilenburgerstraat en het water.
Monumentenzorg met bewegingsruimte
Maar er is nog een probleempje. Op de plek van het nieuwe schakelgebouw staat een monument: de onderwijzerswoning uit 1887–1888, het laatste restant van de Sophie Rosenthal Bewaarschool voor arme Joodse kinderen.
De gemeente wil de woning verplaatsen naar de huidige stationslocatie, waar ook het park is voorzien. Over die verplaatsing moet nog definitief worden besloten. De Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad verzet zich ertegen, uit zorg voor de historische samenhang en de risico’s van verplaatsing. Lovenswaardige uitgangspunten.
Toch wringt het dat dit verwaarloosde gebouwtje vooral op zijn huidige plek zou moeten blijven staan. Als dat gebeurt loopt de hele herontwikkeling vast. Monumentenzorg zou toch ook enige bewegingsruimte mogen hebben. Zorgvuldig herstel op een beter zichtbare en toegankelijke plek kan de woning juist meer betekenis voor de buurt geven.
Uilenburg vraagt om wat harmonie
Liander heeft SOME architecten gevraagd het nieuwe station te ontwerpen. Het bureau werkt ook aan het station op de Hoogte Kadijk. Een blik op het portfolio stelt mij voor het bouwen in deze historische omgeving nog niet gerust. Bijvoorbeeld onderstation Hofmanweg, met zijn gesloten bakstenen volumes achter een hek, biedt wat mij betreft weinig inspiratie voor Uilenburg.
Als ik het bureau een suggestie mag doen: kijk liever naar de eigen Kolenkitblokken. Daar krijgen de menselijke maat, het materiaalgebruik en de detaillering meer aandacht. Die benadering lijkt mij hier kansrijker. En ook de geplande ligging aan de Uilenburgergracht vraagt om aandacht van de architecten van SOME. Het nieuwe station mag best iets aangenaams bieden om naar te kijken, vanaf voorbijvarende bootjes én vanuit de appartementen aan de overkant.
Van bastion naar buurt
Ook de Amsterdamse School-pandjes van de voormalige gemeentewerf verdienen een nieuw hoofdstuk. Voor deze gebouwen wordt gedacht aan seniorenwoningen: een mooie bestemming die het erfgoed behoudt en weer dagelijks leven op het terrein brengt.
Hier ligt dus een kans die verder gaat dan een betere stroomvoorziening. Woningen, groen en een doorgang naar het water kunnen van dit afgesloten terrein een aangenaam stukje buurt maken. Het historische karakter is er al; nu nog een inrichting die uitnodigt om er te komen. Hopelijk wandelen we hier straks door een stukje Uilenburg waar je graag even blijft.
