Al zingend brengen ze rust, plezier, ontspanning en geborgenheid aan mensen in hun laatste levensfase. De Bedside Singers Amsterdam bestaan tien jaar.
Henny Reubsaet
Dirigente van het koor Petrie Akkerman ontvangt me gastvrij thuis in de Czaar Peterstraat. De piano en massagetafel in haar werkkamer verraden al een beetje haar werkgebied: ze werkt als zangpedagoge en stemtherapeute, en is ook lichaamsgericht therapeute. Als ik hoor hoeveel uur haar vrijwilligerswerk voor de Bedside Singers wekelijks in beslag neemt, tel ik er nog een parttimebaan bij op. Naast het zingen en repeteren voert ze veel organisatorische, begeleidende en artistieke taken uit voor haar koor.
Bed Singers Nederland
Voor ik bij Petrie op bezoek ging, heb ik vluchtig de website van de Bedside Singers bekeken. Op een kaart van Nederland staan wel vijftig koren ingetekend. Mijn veronderstelling dat Petrie alleen het Amsterdamse koor leidt, blijkt onjuist. Vriendelijk wijst ze me terecht, zij is ook de oprichter van de organisatie Bedside Singers Nederland.
‘Ik wilde tien jaar geleden gewoon met mooie zang de onrust en angst en soms pijn van mensen in de laatste levensfase verlichten. Maar die hobby is een beetje uit de hand gelopen. Ons Amsterdamse koor kreeg landelijke bekendheid toen we in 2019 de Over Hoop Prijs wonnen. Toen kregen we opeens zoveel vragen van mensen die in hun woonplaats ook zo’n koor wilden oprichten, dat we er maar een stichting van hebben gemaakt, met een landelijke website. Via de stichting krijgt nu iedereen die een Bedside Singers-koor wil oprichten een soort starterspakket met tips en geschikt repertoire en arrangementen, en kunnen ze workshops en trainingen volgen onder onze landelijke paraplu. Ja, daar zitten ook aardig wat uren werk in.’
Vertelconcert
Met stijgende bewondering hoor ik haar verhaal aan. Het Amsterdamse koor in Oost dat ze heeft opgericht is dus het eerste Bedside Singers-koor van Nederland!
Toen ik op bezoek ging, wilde ik vooral iets meer weten over hun tienjarige jubileumviering in de OLVG-kapel. Op 18 oktober geven ze daar een publieksconcert met toelichting en anekdotes over hun inzet. Hoe interessant me die voorstelling van dit bijzondere koor ook lijkt, nu ik weet dat Petrie de spil en drijvende kracht van de Bedside Singers Nederland is, loop ik over van andere vragen.
Threshold Choir
Gelukkig is ze gewend haar verhaal te doen en krijg ik nog altijd even vriendelijk uitgebreid antwoord. ‘Mijn beide ouders zaten in het onderwijs en ik heb dat gen geërfd, dus ik heb ervaring met lesgeven. Ik heb de trainingen en workshops voor Bedside Singers gewoon zelf gemaakt en geef ze ook zelf. Al mijn ervaringen als zangpedagoog en therapeute komen daarin samen, dus je kunt zeggen dat ik een lange aanloop had voordat ik het koor heb opgericht’
‘De aanleiding was het dementeren van mijn ouders. Voor hen zingen was eigenlijk de laatste ingang waardoor ik ze kon bereiken. Toen realiseerde ik me dat andere mensen die aan het einde van hun leven waren, het waarschijnlijk ook fijn zouden vinden als er voor ze gezongen werd, ook als ze niet dementeren.’
Toen ik ging googelen of dat al ergens gebeurde, stuitte ik op het bestaan van Threshold Choirs, letterlijk drempel-koren. Op een Amerikaanse website stond een prachtig filmpje van een vrij jonge man met een hersentumor die harmonieus werd toegezongen door drie vrouwen. Je zag dat het veel met hem deed. Dat filmpje raakte me, en toen was het me meteen duidelijk: ik ga ook zo’n koor oprichten. Ik had geen aarzeling of twijfel, nee, het was meteen: ‘Ik ga dat doen.’
Anderhalf jaar repeteren
‘Het vinden van andere koorleden was niet moeilijk. Ik gaf al langer zangles aan mensen en had ook wel eens een buurtkoortje geleid toen ik nog in het Oostelijk Havengebied woonde. Als je vertelt dat je voor terminaal zieke mensen wilt gaan zingen, vinden veel zangers dat een prachtig initiatief. We zijn gewoon begonnen in mijn eigen muziekruimte. Gelukkig mochten we al vrij snel gebruikmaken van ruimte bij Mentrum, bij winkelcentrum Brazilië. Daar repeteren we nog steeds elke woensdagavond. Het duurde wel anderhalf jaar voordat we ons goed genoeg vonden om voor mensen te zingen en voordat we een mooi, ruim repertoire hadden.’
Ligstoel bij repetities
‘De naam de Bedside Singers heeft een van onze koorleden verzonnen, en we hebben ons repertoire zelf uitgetest. Bij repetities maken we gebruik van een ligstoel, en dan zingen we de persoon toe die erin gaat liggen. Die stelt zich voor ziek en moe te zijn, en dan voel je meteen of het liedje te druk is, of te complex, te veel woorden heeft, etc. Van het repertoire van het Threshold Choir hebben we maar twee liedjes overgenomen. Amerikanen zingen heel veel ‘Our Love’ en ‘Light’ en zo, voor Nederlanders is dat al snel te zoet.’
Veel geleerd in Zorgherberg
‘Maar ik zal je zeggen, het viel daarna niet mee om ergens uitgenodigd te worden om ook daadwerkelijk aan een ziekbed te gaan zingen. Ik heb heel wat verpleeghuizen en hospices aangeschreven in het begin. Het was een onbekend concept, mensen zouden opeens drie of vier onbekende mensen op bezoek krijgen. Daar was men wat terughoudend in. Gelukkig stond De Zorgherberg in Oostpoort wel open voor ons aanbod. En ook met hospice Immanuel, een Joods zorgcentrum in Zuid, hebben we snel goed contact gekregen’
‘Vooral in De Zorgherberg hebben we ontzettend veel geleerd. Daar in het hospice kwamen we veel mensen uit verschillende culturen tegen en dat is een uitdaging qua liedkeuze. We hebben nu een kernrepertoire van zo’n tien liedjes die ongeacht cultuur, ziekteproces, religie of leeftijd voor bijna iedereen geschikt zijn. Daar zitten ook wiegeliedjes tussen. Dat is echt iets universeels. Daaromheen hebben we ongeveer veertig andere liedjes ingestudeerd, van de Beatles tot Toon Hermans.’
Steeds flexibel
‘Van de tien personen van ons koor nu zijn er vier nog in opleiding. Het duurt gemiddeld negen maanden voor koorleden aan het bed mogen gaan zingen. Om de aandacht volledig bij de toegezongene te kunnen hebben, moet iedereen alle teksten kennen. Van tevoren weet je nooit welke liedjes je gaat zingen en ook niet wie je medezangers zijn, dus er wordt van je verwacht dat je van elk liedje twee stemmen beheerst. Verder is het fijn als je flexibel bent in je tijd. We hebben wel vaste afspraken met een aantal verpleeghuizen, maar we krijgen ook plotselinge verzoeken natuurlijk. Via onze groepsapp vallen de bezoekjes gelukkig goed en snel te regelen.’
‘Als we bij een bed zijn, is alles erop gericht om het zo rustig mogelijk te maken voor de persoon, zodat ze dingen kunnen loslaten. Het koor doet regelmatig workshops om te trainen in het omgaan met emoties. Zodat zangers rustig en bij zichzelf kunnen blijven als de mensen voor wie ze zingen en hun dierbaren ontroerd worden, of als ze misschien zelf tranen voelen opwellen.’
Zonder maskers
‘Mensen vragen vaak of het niet heftig is als ze horen wat we doen. Maar vaak valt het best wel mee. Het zijn gewoon mensen als jij en ik die in dat bed liggen, met hun wensen en verhalen. Je kunt vaak nog een fijn praatje met ze maken, bijvoorbeeld over muziek. Voor de mensen in het verpleeghuis, waar we één keer per maand komen, zingen we vaak meerdere keren. Slechts ongeveer vijftig procent van onze bezoeken is eenmalig.’
‘Ik geniet er ontzettend van om de uniciteit van de personen in het bed te kunnen zien. Mensen in de laatste fase zijn vaak heel eerlijk. ‘Hoe het hoort’ speelt niet meer zo’n rol. Als ze het na één liedje genoeg vinden, dan zeggen ze het ook. Van die echtheid kan ik ook ontzettend genieten. Door de muziek en het zingen komt meestal de kwetsbaarheid naar voren. Al maar meer maskers vallen af. Je ziet hoe mensen echt zijn, ze vertellen je ook vaak heel persoonlijke dingen. Ik ben heel dankbaar dat dit op mijn pad is gekomen. Ik heb veel geleerd, het heeft me veel gebracht, maar vooral ben ik dankbaar dat we voor veel mensen op deze manier iets kunnen betekenen. Gewoon door iets wat ik zelf altijd al fijn heb gevonden, zingen en samen zingen.’
10-jarig bestaan gevierd met concert
Voor wie zelf wil horen wat zich normaal in de beslotenheid rond een bed afspeelt, is het Vertelconcert Bedside Singers Amsterdam – 10 jaar op zondag 18 oktober om 15.00 uur in de Kapel van het OLVG een unieke kans.
De Bedside Singers delen dan liederen én verhalen over bijzondere ontmoetingen van de afgelopen tien jaar. Ze vertellen wat het zingen bij de mensen teweegbrengt, wat de uitdagingen zijn en delen ontroerende en verrassende reacties. Tickets à 8,50 zijn te verkrijgen via bedsidesingers.nl/amsterdam.
