Aan het begin van de Plantage Middenlaan, naast de Hortus Botanicus, staat het Hugo de Vries gebouw. Het werd gebouwd rond 1911 in de Amsterdamse School stijl als collegeruimte en laboratorium. Destijds was hoogleraar Hugo de Vries directeur van de Hortus. In 1990 moest de Hortus het gebouw verkopen na het afstoten van de tuin door de Universiteit van Amsterdam. De Van Dijk Nijkamp Stichting nam het gebouw over. Sindsdien zijn er organisaties gehuisvest die een sterke binding met natuur en milieu hebben. We stellen ze aan je voor. Deel twaalf van een estafette: een gesprek met een aantal vrijwilligers van de Heimans en Thijsse Stichting, en Fred Nordheim, oud-Artis-man, die hier vaak te vinden is voor koffie en een praatje.
De Groene Plantage, deel 12
Anne-Mariken Raukema
‘Ik denk dat we hier vanaf het begin zitten’, zegt Fred Nordheim. ‘Met IVN zijn we wel de ‘oudste’ huurders, hier op de eerste verdieping in de oude bibliotheek van Hugo de Vries. Jac. P. Thijsse en De Vries hebben elkaar gekend en meegemaakt. Ja, we zitten hier goed. Elke vrijdag komen we als groep actieve vrijwilligers bijeen.’
Het doel van de Heimans en Thijsse Stichting? ‘Tja, dat heet ‘de verspreiding van de kennis van natuur in de ruimste zin van het woord’. Het accent ligt wel op de geschiedenis van de Nederlandse natuurstudie. Onze publicaties gaan over de natuurbeweging, educatie, beleving en waardering van de natuur in ons land.’
‘We hebben altijd al veel natuurboeken gekregen van verzamelaars en liefhebbers. De bibliotheek met 19.000 boeken en andere publicaties is elke vrijdag van 10-16 uur open voor belangstellenden. Dat is wel de kern van de activiteiten van de Stichting. Nee, we lenen niet uit. Inzien, foto’s maken, dat mag, maar meenemen niet. Er is een nieuwe biografie over Jac. P. Thijsse in de maak – de auteur komt regelmatig langs voor research. Eén kast, die hier achter me met glas ervoor, is helemaal gewijd aan de werken van Heimans en Thijsse zelf.’
Eli Heimans en Jac. Pieter Thijsse
Eli Heimans (Zwolle, 1861 – Gerolstein (D), 1914) en Jacobus Pieter Thijsse (Maastricht, 1865 – Overveen, 1945) waren niet alleen generatiegenoten, collega’s als Hoofd der School in Amsterdam, maar vooral pioniers op het gebied van – wat we nu – natuur- en milieueducatie noemen. Beiden namen hun leerlingen mee de natuur in en wisten zo hun belangstelling te kweken.
Hun karakters waren anders, net als hun aandachtsgebieden. Zo was Heimans geïnteresseerd in geologie; hij zou jong sterven tijdens een geologische excursie in Duitsland in het laatste oorlogsjaar 1914. Zijn belangstelling ging uit naar de oostkant van Nederland en Zuid-Limburg. Jac. P. Thijsse, die grote bekendheid kreeg met de Verkade-albums die hij schreef en voor een deel ook illustreerde, legde zich voor een deel toe op vogelstudie en schreef liever over de duingebieden en de Waddeneilanden. Hij zou bijna 80 worden en stierf in de hongerwinter. Hij woonde enige tijd aan de Plantage Muidergracht, nr. 123.
Heimans en Thijsse Stichting
Kort na het plotseling overlijden van de nog relatieve jonge Heimans werd besloten een stichting op te richten. Door de Eerste Wereldoorlog en de moeizame wederopbouw werd die in 1916 gerealiseerd. In Artis werd een diorama voor hem opgericht, wat nog steeds zijn naam draagt. Het honderdste geboortejaar van Thijsse was de aanleiding voor de oprichting van een Jac. P. Thijsse fonds. In 1977 werd de Stichting Heimans en Thijsse Bibliotheek en Archief opgericht.
Nauwe samenwerking tussen de Heimans Stichting en de Stichting dr. Jac. P. Thijsse Fonds leidde in 1981 tot een fusie die de naam kreeg Stichting Heimans en Thijsse Fonds. Het bleek wat verwarrend, meerdere instellingen met dezelfde namen. In 1993 kwam het tot een fusie – niet lang nadat de Van Dijk Nijkamp Stichting het Hugo de Vries gebouw over hadden genomen.
‘We willen de gedachten aan voorgangers en tijdgenoten van Heimans en Thijsse levendig houden, denk aan Frederik van Eeden, Jasper Jaspers jr. en Hein Willem Heinsius. Maar ook aan navolgers als Kees Hana en Hans Gorter.’
‘Voor de buurt, Amsterdam en internationaal hebben we weinig betekenis. Natuurlijk komen er wel buurtbewoners en andere Amsterdammers, maar we opereren landelijk. Niet alleen als bibliotheek, maar ook organiseert het bestuur elk jaar een symposium met een actueel thema. Er zijn vanuit het bestuur natuurlijk ook contacten met de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV) en andere natuurorganisaties. Ja, natuurlijk zijn er andere natuurbibliotheken, maar wij zijn echt gericht op de geschiedenis – een beetje club van oudere fijnproevers.
De Artis-bibliotheek heeft echt de mooiste collectie natuurboeken van ons land – we kunnen gerust stellen dat Artis de basis is van alle natuurverenigingen in Nederland. Heimans en Thijsse kwamen daar ook vaak. Het boekje van Marga Coesèl Het begon allemaal in Artis legt dat heel goed uit.’
‘We zijn met een sanering gestart. De collectie moet worden teruggebracht naar de basis. We hebben een collectieprofiel opgesteld en daar houden we ons aan. Dat betekent dat alle boeken over niet-Nederlandse onderwerpen eruit gaan. Liefhebbers kunnen die komen halen, zeker als we weten dat de boeken een goed volgend leven krijgen, zijn we alleen maar tevreden.
Alle boeken staan nu op alfabetische volgorde, maar naar onderwerp door elkaar. Dat gaan we ook veranderen; meer thematisch en daarbinnen op alfabet.’
Aan wie geef je het stokje door en waarom?
‘Tja, je hebt nu ongeveer iedereen in dit gebouw wel gehad, toch?’, zegt Fred Nordheim. ‘Oh, Solid Base Management, nog niet. Geen idee wat die doen, maar prima om het stokje aan door te geven.’
Connie Pingen, manager van Solid Base liet desgevraagd weten dat ze niet mee kunnen doen vanwege de vakantieperiode en persoonlijke omstandigheden. Solid Base is vergelijkbaar met All Stars Agency, het agentschap voor acteurs, zie deel tien van deze serie.
Casper Kraima, de ‘huispapa’ van het Hugo de Vries gebouw is vrijwel altijd in het gebouw. Hij leek al snel de gedoodverfde kandidaat om het laatste estafettestokje over te nemen. Het laatste gesprek zal dus met hem zijn.
