De nimmer aflatende Jo Haen kan wel het orakel van de Watergraafsmeer worden genoemd. Er zijn, denk ik, niet veel mensen die zoveel weten over dit deel van Oost, van Amsterdam. De vrouw achter Vrienden van Watergraafsmeer, jarenlang verhalenverzamelaar van Het geheugen van Oost, gids en rondleider, webredacteur, ‘museumdirecteur’, vraagbaak, annex manus van alles, dat is Jo Haen. Nu het museum er vijf jaar staat, is het tijd voor oost-online om langs te gaan.

Anne-Mariken Raukema

Jo Haen en ik werden met elkaar in contact gebracht tijdens de onthulling van het tegeltableau ter herinnering aan ontwerpster Fré Cohen, aan de rand van Betondorp. We maakten meteen een afspraak, die plaatsvond in het kleine Watergraafsmeermuseum achter de Jaap Edenbaan, waar Sportpark Middenmeer is gevestigd. Jo Haen: ‘Dit complex werd tijdens corona gebouwd en er moest een portiersloge bij. Al was er nooit sprake van een portier. Daar mochten wij in. Daar zijn we heel blij mee en de sociaal-maatschappelijke invulling is meteen geregeld.’ Een van de vrijwilligers confisqueerde inmiddels de gang en een damesruimte is ook niet meer als zodanig in gebruik.

Van waterput naar web
De in 1939 op een boerderij in Purmerend geboren Jo, een van de dertien kinderen van een veehandelaar, heeft veel zien veranderen. Van een put waaruit drinkwater werd gehaald, bij gebrek aan kraanwater, draait ze nu haar hand niet om waar het gaat om het bewerken van foto’s voor de website van Vrienden van Watergraafsmeer en het museum. ‘Ik heb altijd veel gesport, in koren gezeten, drie dochters opgevoed en gewerkt, vanaf haar vijftiende als telegrafiste in wat nu Magna Plaza is en later als administratief medewerkster op een school voor beroepsonderwijs’, vertelt ze. Vol trots laat ze ook foto’s zien van het lintje dat ze vorig jaar kreeg uit handen van Femke Halsema. ‘Ik zei nog tegen haar: “Ik ken u nog van de Transvaalkade”, maar dat wist ze niet meer.’ Haar kinderen en vrienden hadden haar meegelokt onder het voorwendsel dat Jan Slagter (van Omroep Max) iets wilde opzetten met actieve ouderen in Amsterdam. ‘Van mijn dochter moest ik me ook in het nieuw steken en ik vond dat flauwekul. Het is toch gewoon een hobby van me?’

Kroketten in keurige buurt
Op haar 23e treedt Jo in het huwelijk met Dolf Haen, een van de zonen van de banketbakker in de Watergraafsmeer. Dolf, zelf ook opgeleid als banketbakker, had net zijn opleiding afgerond, toen zijn vader van die ene eerste trekmachine voor kroketten overging tot een volledige automatiekmuur. ‘Mijn schoonvader zei altijd dat ‘ie beter zijn zaak in de Indische Buurt had kunnen hebben, daar was de kroket veel populairder. Hier woonden de wat betere middenstanders die zelfs een of twee gebakjes – ‘taartjes’ – thuis lieten bezorgen. En dat deed je, de klant was immers koning.’

Verhuizingen
Het jonge stel kon inwonen in een kleine bovenwoning aan de Voltastraat, waar ze drie jaar woonden en de oudste van drie dochters werd geboren. Daarna konden ze met wat kunst- en vliegwerk een huis kopen in de Cornelis Drebbelstraat. ‘Voor 50.000 gulden, maar wel tegen 11 procent rente. Kom daar nog maar eens om!, aldus Haen. Daarna volgde een verhuizing naar de Johann Keplerstraat en nu woont ze alweer jaren naar tevredenheid in Park de Meer, niet ver van de legendarische middenstip van het oude Ajax-stadion. ‘Nu wel wat minder heilige grond’, stelt Jo Haen na een serie nederlagen van de godenzonen.

Ajax op het Huygensplein
Ze kan niet laten om nog even te melden dat de eerste wedstrijden van Ajax, voor 1934, werden gespeeld op wat nu het Christiaan Huygensplein is. ‘Het was en is niet gebruikelijk om straten te vernoemen naar nog levende sporthelden, dus kregen al die voetballers een brug. En Johan Cruijff, een muurschildering waar ik zelf ook nog aan heb meegewerkt.’

Het geheugen van Oost
Nadat in 2004 haar man Dolf overleed, zag Jo Haen een grote advertentie waarin ‘verhalenverzamelaars’ werden gezocht. Die vraag kwam van het Amsterdam (Historische) Museum, en Jo Haen reageerde meteen. ‘Ik heb twaalf jaar met veel plezier aan Het geheugen van Oost gewerkt. Al snel stuurde ene Ron de Wit foto’s in over voetbal en niet veel later ook van winkeliers.’ Wie nu het kleine museum overziet, merkt dat dit wel de twee pijlers zijn.

Bij de technische migratie van Het geheugen van Oost naar een andere provider ging er veel mis. Er kwamen grote fouten in en ontbrekende stukken. Dat is nooit meer goedgekomen en na De Wit vertrok ook Haen. ‘Begin 2017 zijn we voor onszelf begonnen, met Vrienden van Watergraafsmeer. We verzamelden wat adverteerders en kregen een enkele keer een kleine subsidie van Fonds voor Oost.’ Er was inmiddels een stichting opgericht.

Watergraafsmeer geen probleemwijk
Wat een beetje steekt is de geringe belangstelling voor haar werk en dat van de andere beheerder Ron de Wit vanuit het stadsdeel. ‘Bij Fré Cohen heb ik hem nog aangesproken en gevraagd waarom ‘ie nog niet langs geweest is. Hij heeft nota bene cultuur in z’n portefeuille. Maar er gaat meer geld en aandacht naar probleemwijken. Dat gaf ‘ie zelf toe. En Watergraafsmeer was altijd en is nog altijd keurig…’ Jo Haen heeft een keer uitgerekend dat de oppervlakte van Watergraafsmeer groter is dan die van de grachtengordel.

Collectie
Eigenlijk kan er niets meer bij. Affiches hangen aan het plafond, de damesdouche is in gebruik als opslag. Gelukkig maar dat Jo Haen desgevraagd zegt niets te missen. Wel is ze heel blij met de collectie van de graficus Albert Hahn, bekend van zijn affiches voor de spoorwegstaking van 1903.  Een paar jaar geleden kregen ze heel veel materiaal, inclusief originele platen. Er zijn meer giften, en soms wordt er wat aangeschaft, zoals nieuw verschenen boeken over de Watergraafsmeer. Natuurlijk wordt ook Marktplaats afgestruind. Je weet maar nooit.

Wens
Ja, als het nou even niet gaat om geld en/of redelijkheid, wat zou dan de grootste wens van Jo Haen zijn? Toch een grotere locatie op een meer centrale plaats. Jo Haen: ‘Het Regthuys aan het begin van de Middenweg, bij de ringvaart, dat zou een prachtige plek zijn geweest. Maar dat is nu zo’n hotel zonder receptie.’ Huize Frankendael past ook in de droom. Voorlopig blijft het bij dromen. Laat eerst iedereen die in Oost woont en nog niet geweest is – op zaterdag is het museum aan de Radioweg 76 van 11-15 uur open – er eens een kijkje nemen. Met Jan-Bart Vroege voorop.

Check www.vriendenvanwatergraafsmeer.nl
[email protected] voor museumbezoek op afspraak.