Tijdens een grootse restitutieceremonie heeft het UvA-museum Allard Pierson de Centuripe pyxis, een antieke vaas met een deksel, na 29 jaar in huis te hebben gehad, officieel overgedragen aan de plaats van herkomst: Sicilië. Wij waren erbij.
Anne-Mariken Raukema | foto’s Stephan van der Linden (Allard Pierson)
Drie jaar geleden werd in de kleine opstelling van het Verhalenkabinet From Centuripe with Love de antieke vaas belicht. Het is een object uit de archeologische collectie: de bijzondere ‘Centuripe Pyxis’, vernoemd naar zijn plaats van herkomst op Sicilië. De vaas is 49 cm hoog en 27 cm breed. Het proces van terugvragen door de Italiaanse autoriteiten was al eerder in gang gezet. Vooruitlopend op de mogelijke restitutie van de pyxis maakten UvA-studenten van de masteropleiding Museumstudies deze tentoonstelling, waarin bezoekers op een betekenisvolle manier afscheid kunnen nemen van dit bijzondere object.
Nu uit handen
Nu is de restitutie aan de Italiaanse autoriteiten een feit. Woensdagochtend 7 oktober was gekozen voor de officiële overdracht. En dat was officieel! Een hele rij sprekers – allemaal mannen, zowel de Italiaanse als de Nederlandse. Alleen de moderator en de tolk waren vrouw. Voor het fotomoment schoven gelukkig nog wel twee dames aan. Veel bedankjes voor de prettige samenwerking vlogen over en weer door de zaal. Directeuren-generaal, hoofd van de Italiaanse kunstpolitie, iedereen was er.
Huwelijken en een graf
De vaas was – gezien de afbeeldingen en die van Apollo – een huwelijksgeschenk. Hij werd in de derde eeuw voor Christus in een graf mee begraven en is waarschijnlijk daarom zo goed bewaard gebleven. Hoogstwaarschijnlijk leeg, maar wel werd hiermee een voorname dode de eeuwigheid in geleid. Op de aardewerken vaas staan twee bruiloftsscènes. Onderzoek wees uit dat de vaas uit Centuripe, op Sicilië, afkomstig is. De regio Sicilië is dan ook vanaf nu de nieuwe eigenaar van de vaas.
Niet op de foto, wel op het rolletje
De vaas heeft een bijzondere geschiedenis. Lang is gedacht dat deze voor de jaren 70 in bezit was van een Zwitserse kunsthandelaar, maar dat is later gelogenstraft. Wel werd de getraceerd op een fotorolletje dat tijdens een huwelijksceremonie in 1976 op Sicilië werd gemaakt. Maar niet op de bewaard gebleven foto… Zes jaar eerder was de Unesco conventie, die ook gaat over cultureel erfgoed, geratificeerd, maar in Nederland golden die regels pas vanaf 2009.
Met het vinden van de fotorol is het balletje ook gaan rollen. In 1997 werd de vaas aangeboden op de Tefaf, de jaarlijkse internationale kunst- en antiekbeurs in Maastricht. Over wat er in de 21 jaar ervoor met de vaas was gebeurd, tast men in het duister. Dit alles leidde tot wel een verzoek tot teruggave in 2016. Dus tien jaar is er tot op hoog diplomatiek niveau gesproken, vergaderd, samengewerkt, en misschien ook wel eens tegengewerkt. Ministeries van Buitenlandse Zaken en OCW, ambassades, ministeries, de carabinieri – tot op het hoogste niveau – en de Amsterdamse politie, museumdirecties, conservatoren. Men is bepaald niet over een nacht ijs gegaan.
Zorg ook overgedragen
In een van de archeologische musea op Sicilië zal de vaas een ereplaats krijgen, temidden van objecten uit – globaal – dezelfde periode. Het is aan de directie van dit museum er zorg voor te dragen dat er niets mee gebeurt. De roof van de Roemeense gouden helm uit het Drents Museum ligt immers nog vers in ons collectieve geheugen. Een van de Italiaanse autoriteiten benadrukt dat het museum recentelijk is verbouwd en aangepast aan de eisen van deze tijd, zowel op het gebied van klimaatbeheersing als beveiliging.
Een schrale troost: aardewerk laat zich niet omsmelten en de vaas is inmiddels wereldwijd zo bekend dat eventuele dieven hem aan de straatstenen niet meer kwijt raken.
Het Allard Pierson Museum
Het Allard Pierson is het museum en kenniscentrum voor erfgoed, cultuur en wetenschap van de Universiteit van Amsterdam. Het heeft internationaal vermaarde verzamelingen op het gebied van archeologie, cartografie en natuurlijke historie. Ons Allard Pierson is een van de belangrijkste erfgoedcollecties in Europa. De archeologische collectie omvat zo’n 20.000 objecten, die vooral uit Zuid-Europa, West-Azië en Noord-Afrika komen. Het museum werd in 1934 geopend, aan de Sarpathistraat. In 1976 – hetzelfde jaar als de Siciliaanse bruiloft – werd het huidige pand aan de Turfmarkt betrokken. In 2023 is het museum begonnen met een grootscheeps onderzoek naar de herkomstgeschiedenis van deze archeologische collecties. Met als doel om hiaten in de herkomstdocumentatie te onderzoeken en zoveel mogelijk informatie over de voorwerpen te verzamelen en beschikbaar te maken voor het publiek. En dus, zoals in dit geval, terug te geven. Check www.allardpierson.nl
