Op Strandeiland, de nieuwste stadswijk van Oost waar de komende jaren zo’n 8.000 woningen zullen verrijzen, ligt sinds vorig jaar de eerste zonneweide van Amsterdam. Ruim 4.200 zonnepanelen wekken er de komende 13 jaar duurzame elektriciteit op. Totdat het terrein plaats maakt voor woningbouw. De zonneweide is natuurinclusief aangelegd, met ruimte voor groen tussen en onder de panelen.
Jonathan de Bock
De zonneweide is onderdeel van de tijdelijke inrichting van Strandeiland, dat naar verwachting in 2040 moet zijn uitgegroeid tot een volwaardige stadswijk voor zo’n 20.000 inwoners, met onder meer scholen, winkels en recreatiegebieden. Omdat het eiland in fases wordt ontwikkeld, blijven sommige stukken grond nog jarenlang onbebouwd. De gemeente besloot deze terreinen te gebruiken voor tijdelijke voorzieningen, waaronder het Tagore Sportpark en de opwekking van duurzame energie.
‘Niet alle kavels zijn als eerste aan de beurt’, zei Musetta van Wetsingh van Coöperatie GOED, de energiecoöperatie achter de zonneweide. ‘Dus dat wat open blijft liggen, dat kan ingezet worden voor iets tijdelijks.’
De coöperatie won samen met bouwer Generation Green de gemeentelijke aanbesteding en levert sinds de zomer van 2025 stroom aan het elektriciteitsnet. De verwachte jaarlijkse productie bedraagt ongeveer 2,1 miljoen kilowattuur, wat vergelijkbaar is met het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van zo’n 700 huishoudens. Na afloop van de dertien jaar, als het huidige terrein van de zonneweide volop bebouwd is, zullen de zonnepanelen volgens de coöperatie worden weggegeven aan Amsterdammers en maatschappelijke organisaties.
Stroom opslaan en delen
De zonneweide past binnen de bredere plannen en duurzame ambitie voor Strandeiland. Zo worden alle nieuwe woningen aardgasvrij gebouwd en wil de gemeente dat de wijk emissievrij en energieleverend wordt, en dus meer energie opwekt dan ze verbruikt. Volgens de plannen komen er bijvoorbeeld goed geïsoleerde woningen met zonnepanelen op het dak, een slim energienet dat vraag en aanbod op elkaar afstemt en duurzame systemen die gebruikmaken van water uit het IJmeer voor verwarming en koeling.
Bovendien krijgt de zonneweide een batterij met een opslagcapaciteit van 5,3 megawattuur, waarin opgewekte elektriciteit kan worden opgeslagen en op een later moment aan het elektriciteitsnet kan worden geleverd. Zonder batterij gaat alle stroom namelijk direct het net op, waar de opbrengst afhankelijk is van de schommelende marktprijs. Van Wetsingh: ‘We hopen vooral dat die batterij ervoor zorgt dat we stroom vast kunnen houden en op een later moment kunnen leveren. Op het moment dat het gewoon meer waarde heeft.’
De extra inkomsten die dat moet opleveren, wil de coöperatie besteden aan maatschappelijke doelen in de stad. Daarnaast wordt de batterij gekoppeld aan een slim energiemanagementsysteem, waarmee de opwekking, opslag en levering van elektriciteit op elkaar kunnen worden afgestemd. Op termijn wil de coöperatie hiermee ook stroom delen met aangesloten huishoudens en organisaties op IJburg en Strandeiland. Zo moet de opgewekte elektriciteit lokaal kunnen worden benut en kan ook de belasting van het elektriciteitsnet worden verminderd.
Ruimte voor natuur
Binnen de bredere duurzame visie voor Strandeiland wordt ook ingezet op een natuurinclusieve inrichting, met parken, natuurvriendelijke oevers en ruimte voor biodiversiteit, waarmee de gemeente een groene en klimaatbestendige leefomgeving wil creëren.
Bij de aanleg van de zonneweide zijn de zonnepanelen daarom bewust hoger geplaats en verder uit elkaar gezet dan bij veel andere zonneparken, zodat onder andere voldoende zonlicht en regenwater de bodem kunnen bereiken en er ruimte blijft voor begroeiing. Van Wetsingh: ‘Dat zijn hele kleine aanpassingen in het ontwerp die een aanzienlijk verschil maken in wat er ecologisch nog mogelijk is.’
In plaats van de grofweg duizend extra panelen die anders geplaatst hadden kunnen worden, is er hierdoor ruimte voor bloemrijke vegetatie, appelbomen en meidoorn- en sleedoornhagen. Daarnaast komen er insectenhotels, bijenkasten en nestgelegenheden voor vogels, evenals een wadi die regenwater kan opvangen.
Een zonneweide voor de stad
Naast duurzame energieopwekking en natuurontwikkeling heeft de zonneweide ook een maatschappelijke doelstelling. Met het project wil Coöperatie GOED, wat staat voor groen opwekken en delen, laten zien dat de energietransitie niet alleen duurzamer, maar ook eerlijker kan worden ingericht.
Voor de zonneweide richtte de coöperatie in 2024 de lokale dochtercoöperatie Amsterdams GOED op. De organisatie telt inmiddels ruim 800 leden die gezamenlijk eigenaar zijn van de zonneweide en onder meer kunnen meebeslissen aan welke maatschappelijke doelen de opbrengsten worden besteed. ‘De opbrengsten gaan naar onze maatschappelijke doelen, die we wel met elkaar vaststellen. Die moeten lokaal zijn en die moeten door Amsterdammers bepaald worden’, aldus Van Wetsingh.
Door duurzame energieopwekking te combineren met natuurontwikkeling, lokaal eigendom en maatschappelijke doelen wil de organisatie laten zien dat de energietransitie niet alleen hoeft te draaien om de hoeveelheid opgewekte elektriciteit en het financiële rendement, maar ook om de belangen van bewoners, hun zeggenschap en de maatschappelijke meerwaarde van energieprojecten. De coöperatie hoopt daarmee ook andere initiatiefnemers te inspireren om maatschappelijke belangen zwaarder te laten meewegen.
‘We laten zien dat autonomie, veiligheid, en menselijke waarden weer belangrijk kunnen worden in die energietransitie… Ik denk dat dat het belangrijkste doel is. Laten zien dat het wel kan’, zei Van Wetsingh.
