Door klimaatverandering neemt de kans op zware stormen toe, met grote schade tot gevolg. Ook onze buurt 1018 wordt regelmatig getroffen, gezien het grote aantal omgevallen bomen. Wat komt er op ons af en wat moet er gebeuren om onze buurt beter te beschermen tegen zware stormen en – in de nabije toekomst – zelfs tropische orkanen?
Tekst en beeld Henk Leenaers
Op 5 juli 2023 trok zomerstorm Poly over de stad. Het gevolg: honderden omgewaaide bomen, platliggend treinverkeer en enorme schade aan auto’s, woonboten en grachtenpanden. De landelijke schade van 50 tot 100 miljoen euro viel grotendeels in Noord-Holland. Ook onze buurt werd getroffen. De oude, monumentale iep bij de ingang van de Hortus was niet tegen zoveel natuurgeweld bestand. Luid krakend ging de 123 jaar oude reus tegen de vlakte.
Ode aan gevelde bomen
Dirk Versluis is houtkunstenaar en werkt bij het Ingenieursbureau van gemeente Amsterdam. De afgelopen jaren maakte hij van de nood een deugd. Uit het hout van omgevallen bomen snijdt hij, net als enkele andere kunstenaars, fraaie sculpturen. Die beelden plaatsen ze terug bij de ‘stobbe’ – het stuk boomstam dat in de grond achterblijft. Bij de stobbe van de Hortusboom kwam een houtsculptuur van een wereldbol met drie handen: van een baby, een volwassene en een oudere. Versluis: “Totdat er een nieuwe boom wordt aangeplant, houdt elke sculptuur een plek bezet. Als een ode aan de gevelde boom.”
Er stonden de afgelopen maanden maar liefst zeventig van deze beelden verspreid door Amsterdam. Zeventien ervan stonden in 1018, met als blikvanger het nijlpaard in de Roetersstraat. Volgens Versluis is de helft van deze bomen omgevallen tijdens een storm, de andere helft is gekapt vanwege ziekte of om plaats te maken voor werkzaamheden.
Enorme economische schade
Ook al herinnert de houtkunst ons aan recente zware stormen, de schade blijft niet beperkt tot deze bomen. In 2022 velden de drie winterstormen Eunice, Dudley en Franklin gezamenlijk 600 bomen in de stad en nog eens 110 monumentale bomen in het Amsterdamse Bos. Recenter, op 27 november 2024, viel tijdens storm Conall een boom vanuit de tuin van het Wereldmuseum op een bovenleiding. De trams in de Linnaeusstraat stonden urenlang stil. Daarnaast werden veel schades aan zonnepanelen gemeld. Doordat het dagenlang bleef stormen, ontstond er op veel plekken waterschade en schade aan huizen en daken. Ook in oktober 2025 was het raak: door storm Amy lag Schiphol plat en strandden 30.000 passagiers. De economische schade was enorm.
Hoe groot al deze schadeposten zijn, is terug te vinden op de klimaatschademonitor van het Verbond van Verzekeraars. In de afgelopen tien jaar was de schade door weer en klimaat het grootst in 2018 en 2022. In deze jaren bedroeg de schade respectievelijk 710 en 955 miljoen euro, veroorzaakt door onder andere bliksem, hagel, regen, overstromingen en stormen. Zware stormen zijn veruit de grootste boosdoeners: in beide jaren veroorzaakten ze maar liefst tachtig tot negentig procent van alle schade door weer en klimaat.
Bijtanken boven de oceaan
Door klimaatverandering komt extreem weer vaker voor, zo waarschuwde het KNMI afgelopen december in Een extreem rapport. Naast de gebruikelijke winterstormen in februari neemt de kans op zomerstormen toe. Ook tropische orkanen kunnen ons land bereiken, zelfs in het huidige klimaat. Nadat ze eerst de oostkust van de Verenigde Staten of het Caribisch gebied hebben aangedaan, kunnen orkanen de Atlantische Oceaan oversteken en afzwaaien naar Europa. Onderweg ‘tanken’ ze extra energie bij uit het opgewarmde zeewater. Mogelijk gevolg: miljarden euro’s schade, aldus het KNMI – bepaald geen paniekzaaiers, eerder degelijke klimaatwetenschappers. Vooral stedelijk gebied dichtbij de Noordzeekust, waaronder Amsterdam, wordt hard getroffen.
Storm Poly kun je volgens het KNMI zien als een voorproefje van zo’n orkaan. Met circa 70 miljoen euro schade was dat in hun ogen nog maar een ‘kleintje’. Maar omdat hij sterk reageerde op de hoge zeewatertemperatuur, liet deze storm wél duidelijk zien wat het effect is van bijtanken boven de oceaan: de stormkracht neemt daardoor toe. Houtkunstenaar Versluis houdt zijn hart vast voor dit soort zomerstormen: ”Als bomen vol in het blad staan, vangen ze meer wind en is de kans op schade vele malen groter.” Een bijkomend probleem is dat in 1018 veel oude bomen staan: “Net als bij mensen komt de bomenouderdom met gebreken. Het lukt minder goed om de sapstromen op gang te brengen en nieuw groen te maken. Zo’n oude boom zit dan slecht in het blad en is minder sterk. Komt de zwam erin, dan zijn ze na drie of vier jaar zo gevaarlijk dat ze moeten worden omgekapt.” Geen wonder dat de gemeente de kwaliteit van de bomen continu in de gaten houdt.
Loswaaiende zonnepanelen
Met name in de Plantage- en Weesperbuurt staan veel oude bomen: op de bomenkaart van de gemeente hebben 178 van de 1310 bomen het label ‘monumentaal’ – elke zevende boom. Maar niet alleen bomen verouderen. Dat geldt ook voor daken, schoorstenen en gevel- en zonnepanelen. Zijn die versleten of zitten ze niet goed vast, dan kan een harde windvlaag grote schade veroorzaken. Zo kwam in de zomer van 2024 tot twee keer toe een natuurstenen gevelplaat los van een HvA-gebouw aan de Wibautstraat. En een zestienjarig meisje dat op 18 februari 2022, tijdens storm Eunice, op IJburg over de Bert Haanstrakade fietste, werd geraakt door een losgewaaid zonnepaneel. Ze raakte zwaargewond en belandde op de intensive care. Kortom: ook huis en haard moeten stormbestendig zijn voordat Poly’s grote zus de oceaan oversteekt. Er is werk aan de winkel voor iedereen die een huis bezit of gebouw beheert – want zonnepanelen zijn bedoeld om energie te leveren, niet om ongevraagd op te stijgen.
