Boek van Week 46
Manifesten zijn bij uitstek teksten die het onmogelijke eisen; sterker nog, ze veruitwendigen datgene wat daarvoor nog onmogelijk was door het, als tekst, al te zijn. Het manifest gooit zichzelf, als manifestatie van haar eisen, vol branie en durf de wereld in. Zo ook Hélène Cixous’ De lach van de Medusa, het invloedrijke essay van de Franse schrijver en letterkundige, dat bij zijn nieuwe Nederlandse vertaling door Christa Stevens, gebaseerd op een Gallimard-heruitgave uit 2024, de ondertitel ‘Manifest uit 1975’ meekreeg.
Ook nu, na 50 jaar, is het een tekst die een belofte inhoudt, die naar voren wijst (‘Ik ga het hebben over l’écriture féminine het vrouwelijke schrijven: over wat het teweeg zal brengen’). Zo begint Cixous haar pleidooi voor een vrouwelijk schrijven, ‘omdat er nog geen schrijven is geweest dat het vrouwelijke inschrijft.’ Aan de hand van de mythologie, met een lachende Medusa als centraal beeld, en de psychoanalyse, waarbij ze zich kritisch afzet tegen ‘fallische mystificatie’ en contra Freud en Lacan. Het antwoord, hoe het dan anders kan, geeft Cixous in een lyrische vorm, ‘want de fallologocentrische opvolging is nog steeds actief, verankerd in het dogma van de castratie, van waaruit hij oude patronen herhaalt. Ze hebben niks veranderd: ze hebben hun verlangen getheoretiseerd tot realiteit. Maar laat ze sidderen, die priesters, we gaan hun onze seksten tonen’. Cixous ligt hier in het neologisme, de samentrekking ‘seksten’.
Er is naar Cixous geluisterd natuurlijk, De lach van de Medusa geld nog steeds als een standaardtekst binnen de literatuurkritiek van de jaren 70 en inspireerde vele auteurs om de mogelijkheden van het vrouwelijke schrijven uit te zoeken. Maar het probleem en de potentie die de tekst van Cixous heeft gemanifesteerd stellen zich nog steeds en deze tekst blijft de scherpst mogelijke formulering ervan, met een intellectuele inzet en een lyrisch vermogen die men zelden ziet. Herlees Cixous en lees dan haar recentere werk, want zelf beantwoordt ze ook nog steeds, pogen en radicaal, het probleem van het vrouwelijke schrijven.
_____
De lach van de Medusa is geschreven door Hélène Cixous
Vertaald door Christa Stevens
Verschenen bij Athenaeum
Benjamin de Roover is boekverkoper bij Linnaeus Boekhandel, Middenweg 20
