‘De bus van nergens naar nergens’

Dat je als actieve en betrokken buurtbewoners in anderhalf jaar tijd op een constructieve manier heel wat kunt bereiken, bewijzen de mensen achter Groene Carolina. Begin dit jaar boden ze stadsdeelbestuurder Zeeger Ernsting hun manifest aan. Belangrijkste punt daaruit is het opheffen van de busbaan en vervolgens de 800 meter lange betonstrook vervangen door groen. De derde informatiemiddag is achter de rug. oost-online nam poolshoogte.

Anne-Mariken Raukema

Het is een grijze dag, de mist hangt dicht over het Science Park. De drie initiatiefnemers van Groene Carolina met wie ik heb afgesproken, hebben hun eerste koffie al achter de kiezen: Marianne van Kalmthout, Rineke Smilde en Arjen IJpelaar.

‘Het begon begin 2024 toen bekend werd dat de aansluiting van de zeven meter brede busbaan op de Carolina MacGillavrylaan definitief geen aansluiting zou krijgen op de Ring A10’, zo trapt Van Kalmthout af. ‘De gehele laan met busbaan en aan weerszijden autostroken, tweerichtingsfietspaden en trottoirs, is maar liefst 32 meter breed.’ De tunnel gaat er niet komen, want die is te duur. Een planologisch vergissing? Dat kan. Maar wat dan?

De drie vertellen hoe zij – met steun van de gebiedsmakelaar – bij de veranderde situatie te werk zijn gegaan en nog steeds doorgaan, om van de betonwoestenij een groene oase te maken. Dat kan een mooi voorbeeld worden voor andere delen van de stad, en de rest van het land.

Carolina MacGillavrylaan in tweeën
‘De gebiedsmakelaar is goud waard. Hij heeft de bewoners bij elkaar geroepen en gevraagd wat wij graag zouden willen nu de tunnel niet doorgaat’, licht Arjen toe. ‘Het is fijn om als bewoners vooraan in het ontwikkeltraject te zitten’. Bovendien ontwikkelden de partijen op het Science Park, een conglomeraat van onder andere Universiteit van Amsterdam (UvA), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk onderzoek (NWO) en de gemeente, ook al plannen voor de vergroening voor hun deel van het gebied. Bovendien beheren zij een deel van het de Carolina MacGillavrylaan. De gemeente het andere gedeelte waar de huur- en koopappartementen aan gevestigd zijn. Veel verschillende partijen dus, wat het ingewikkeld maakt.

In 2024 zijn er drie bewonersbijeenkomsten geweest waar wensen en ideeën zijn opgehaald. Deze zijn vastgelegd in een manifest dat in februari werd aangeboden aan Zeeger Ernsting. Opheffen van de busbaan staat centraal in de ideeën om vervolgens deze ruimte te gebruiken voor drastische vergroening.

Problematische busbaan
Rineke Smilde benadrukt twee andere heikele punten, naast het gebrek aan groen: de verkeersveiligheid en de hittestress. ‘De busbaan, waar overdag eens per kwartier een bus overheen rijdt, wordt ’s nachts regelmatig gebruikt als racebaan. De geluiden van optrekkende motoren en piepende remmen maken aanwonenden gek. Het levert levensgevaarlijke situaties op. En dat op een busbaan die feitelijk alleen maar door buslijn 40 wordt gebruikt. Die paar bussen kunnen prima naar de gewone weg.’ Alleen in de spits zitten de bussen wel eens vol, maar verder is het gebruik niet optimaal. Smilde: ‘Te voet of met de fiets ben je vaak sneller ter plekke dan met de bus. Eigenlijk rijdt ‘ie van nergens naar nergens.’

De afgelopen anderhalf jaar hebben de bewoners veel contacten gelegd met het wetenschappelijke partners van het Science Park. Daardoor kunnen ze voor hun bewonersbijeenkomsten een ruimte in het Amsterdam University College (AUC), het grote, bruine cortenstalen gebouw vlakbij de tunnel, gebruiken. Ook is er een samenwerking op onderwijsgebied ontstaan. Studenten die het vak ‘Place Making’ volgen hebben in 2024 onderzoek gedaan naar de omstandigheden van de Carolina MacGillavrylaan. Daaruit bleek dat het in de zomer, als gevolg van al het beton en asfalt, het er zomaar tien graden warmer kan zijn dan in de aanpalende wijken. Ook waait het er veel harder door de hoge gebouwen.

En er is net een nieuwe groep studenten gestart, die ‘vergroening’ als opdracht heeft en daarin samenwerkt met de bewoners. Rineke Smilde: ‘Er is binnen anderhalf jaar een heel natuurlijke vorm van samenwerking ontstaan.’

Compensatiegroen
‘Die busbaan is niet zomaar weg, maar we willen graag de laan alvast groener maken waar mogelijk. Het stadsdeel heeft alvast dertig bomen in bakken neergezet, bedoeld om uiteindelijk hier in de volle grond te zetten. En onlangs zijn zesduizend bollen geplant’, vertelt Marianne van Kalmthout. Arjen IJpelaar voegt daaraan toe dat het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht bomen moet kappen in het Flevopark vanwege de dijkverhoging. Zij moeten het groen wat ze weghalen compenseren en dat zou dus heel goed in de MacGillavrylaan kunnen als de busbaan verdwijnt. Daarover onderhandelt de gemeente nog met Waternet.

Daarnaast willen de bewoners kijken of ze de boomspiegels kunnen adopteren in de laan. Daar worden dan met financiële steun van het stadsdeel bloemen gezaaid om de straat een fleuriger uiterlijk te geven. Dat ze die zelf wel willen onderhouden komt de gemeente weer goed uit: bij gebrek aan mankracht (lees: geld) is over de hele stad het niveau van groenonderhoud tot het laagste niveau afgeschakeld en worden initiatieven van bewoners toegejuicht.

Kunstenaars
De gebiedsmakelaar heeft de initiatiefnemers van Groene Carolina in contact gebracht met Onkruidenier, een kunstenaarscollectief, die kunstprojecten bedenken waarbij ecologie en groen in relatie tot de mens centraal staat. Van Kalmthout: ‘Jonman van Vlijmen en Ronald Boer hebben van het stadsdeel de opdracht gekregen om een plan te ontwikkelen. Ze zijn begonnen met te onderzoeken wat hier ooit heeft gestaan aan flora. Daarbij hebben ze gegevens van grondboringen gebruikt die teruggingen tot en met de ijstijd. Wat groeide hier? Wat zou daarvan ook nu nog kunnen groeien?’ Net als bij het Van Abbe Museum in Eindhoven moet hier uiteindelijk een groen kunstwerk komen. Hoe dat eruit komt te zien is een ontdekkingsreis die De Onkruidenier samen met bewoners gaan maken. Daarbij grijpen ze ook terug op het werk van Carolina MacGillavry zelf, zij was scheikundige en kristallografe. Heel spannend wat daar uit gaat komen!

Omdat onder elke woontoren aan de brede laan een grote parkeergarage ligt, worden de parkeerplekken op de openbare weg weinig gebruikt. IJpelaar: ‘Het stadsdeel heeft besloten er op termijn zo’n twintig op te heffen. De eerste vier worden binnenkort opgeheven en gebruikt als een proeftuin voor het project van Onkruidenier’.

Draagvlak
Niet alleen met buurtbijeenkomsten – de recentste was op 29 november – maar ook met posters en nieuwsbrieven maakt Groene Carolina haar plannen en ideeën bekend in de buurt. Marianne: ‘We lichten onze plannen ook toe in de VVE-vergaderingen waar we zelf natuurlijk ook deel vanuit maken. Dan heb je meteen tientallen buurtbewoners in een keer.’

Stadsdeel Oost gaat in 2026 een haalbaarheidsonderzoek uitvoeren naar de busbaan. ‘In de zomer van 2026 worden de uitkomsten verwacht’, aldus Marianne van Kalmthout. ‘En na 18 maart krijgen we een nieuwe gemeenteraad. We hopen dat deze het besluit gaan nemen om de busbaan op te heffen en er een hoogwaardig groen gebied van te maken, passend bij de bijzondere locatie die het Science Park is.’

Klaar
‘Klaar is het nooit!’ Alle drie zijn er stellig in. ‘Het duurt nog even voordat de busbaan is opgeheven. We zijn bezig om een rechtspersoon te worden door een stichting op te richten. Je hebt dan meer mogelijkheden dan als bewonersgroep. En je bent een interessantere gesprekspartner voor veel partijen.’

Check hallowatergraafsmeer.nl/sciencepark

Stadsdeel Oost laat weten dat over het opheffen van 20 parkeerplekken nog geen formeel besluit is genomen. ‘We verkennen of de parkeerplekken op termijn kunnen worden opgeheven. Voor de eerste vier parkeerplekken worden momenteel voorbereidingen getroffen voor een kleine kweektuin.’