De groene kans als je uit je eigen bubbel wil

Elke maandagmorgen is er op het Kastanjeplein een soort opstootje te zien. Maar dan wel van de meest vredelievenden. De voedselmarkt van De Groene Kans is er dan. Met brood, groente en fruit. Dat wordt uitgedeeld. Maar dat is slechts het middel. Een gesprek met Maaike van der Linden over het doel van De Groene Kans.

 Anne-Mariken Raukema

‘We zijn in 2020 gestart, ja, tijdens corona’, trapt Maaike van der Linden af. Ze was werkzaam als kwartiermaker W in de Wijk bij welzijnsorganisatie Combiwel in Osdorp. Vanuit haar werk had ze de opdracht gekregen om de wijk ‘wat GGZ-vriendelijker te maken’. Dat er veel vooroordelen waren tegen de wereld van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ), had ze inmiddels zelf ook wel aan den lijve ondervonden

Het doel van dit project, was om mensen met mentale problemen beter in hun eigen wijk te laten herstellen. ‘Binnen de GGZ zelf, maar ook in de Huizen van de Wijk, bij woningcorporaties en bij bewoners waren nogal wat vooringenomen standpunten. Samen met Kim Oomen bedachten ze De Groene Kans

In hokjes
Allebei waren ze van mening dat dit deel van het welzijnswerk zoveel anders en beter kon. Maar ze botsten ook tegen muren op en merkten dat alles wel erg in hokjes was verdeeld. ‘Er werd urenlang over twee mensen vergaderd en vervolgens veranderde er nog niets.’ Medewerkers in het sociaaldomein waren gewend aan een bepaalde manier van werken en het was voor sommigen lastig om daarbuiten te denken.

Kastanjeplein
Op maandag vanaf 9.30 uur ben je welkom op het Kastanjeplein, om 10.30 uur begint de markt. Je bepaalt zelf of je een halfje bruin, een tros bananen en/of een zak wortels mee wilt nemen. Maar het is een verrassende manier om met andere buurtbewoners in gesprek te komen. Kijk eens op  degroenekans.nl en laat je verrassen.

‘Help ons van voedsel af’
Kim Oomen, buurtwerker, kende iemand bij Albert Heijn in de buurt en die wilde wel graag van onverkochte broodproducten, groenten en fruit af. ‘Ze regelde dat we op woensdagmorgen vroeg dat konden komen ophalen, mooie deal was dat’, aldus Van der Linden. In de praktijk bleek dat er weinig inclusie (‘wat een lelijk woord, hè?’) van de grond te komen. Er werd te veel top down gedacht en gedaan. Iemand opperde het idee van een gezellige braderie, maar dat is vaak eenmalig. ‘We wilden iets met een grotere frequentie. Elke week braderie! En dat onder de noemer “je komt ons helpen om voedselverspilling tegen te gaan”. We zetten een groot bord neer met de tekst “Fijn dat je ons helpt tegen verspilling”. Er heerst namelijk nogal wat schaamte en stigma rond ambulante GGZ.’

Terrasje, geen rij

Zo bouwden ze op ochtend één een markt en betrokken er van meet af aan anderen uit de buurt bij, zoals een studenten van Vooruit betrokken bewoners. Er werden vlaggetjes opgehangen, stoeltjes neergezet, waardoor een terrasje ontstond. Maaike van der Linden: ‘We wilden vooral geen rij, want rijen geven stress. Iedereen kreeg koffie of thee, gratis. Binnen drie weken hadden we vijftig vaste klanten, fantastisch.’

Voedselverspilling tegengaan is geen doel
Er zijn tien Groene Kansen per weer, op verschillende locaties in de stad met gemiddeld zo’n 500 bezoekers per week. Elke locatie van de Groene Kans heeft weer andere samenwerkingspartners. In Oost, op het Kastanjeplein, zijn dat Cordaan en TEAM ED (ervaringsdeskundigen uit de GGZ).

Donaties en ideeën

Een deel van het geld dat nodig is om dit project te realiseren, komt uit een potje ‘sociale basis’ van de gemeente Amsterdam. Maaike van der Linden steekt niet onder stoelen of banken dat donaties van harte welkom zijn. Net als ideeën. Die hoeven nog helemaal niet uitgewerkt of meteen briljant te zijn, maar verse blikken helpen ook.

De voedselverspilling is dus het middel om deze mensen bij elkaar te krijgen. Het doel is om zorgzame gemeenschappen te maken en te bestendigen. ‘Het is zo bijzonder te zien dat op onze pop up-terrasjes verbindingen ontstaan die er ergens anders niet zouden komen. Mensen krijgen er weer een netwerk, als je de wind tegen hebt, heb je die vaak tegen op meerdere gebieden. Het is een vriendengroep die elke week bij elkaar komt, elkaar ziet en spreekt en als er een nieuweling is, wordt deze opgemerkt en daar gaan wij mee in gesprek’, aldus Van der Linden.

Elkaar helpen

Wat vaak heel moeilijk is te voorkomen of op te lossen, is wanneer mensen dakloos zijn of dreigen te worden. Het lukte de mensen uit de gemeenschappen tot drie keer toe om dat toch voor elkaar te krijgen

Een dakloze kreeg – mede dankzij de samenwerking met de Regenbooggroep – een woning toegewezen en nam later, uit wederkerigheid, iemand uit zijn Groene Kans groep in huis. Dat is maar liefst drie keer gebeurd. Daar zijn we zo blij mee! Eindelijk hebben we laten zien dat mensen zelf een oplossing zochten, vonden en elkaar gingen helpen.

Willekeurige nummers

Aanvankelijk kregen mensen die overgebleven voedsel kwamen halen een nummertje op volgorde van binnenkomst. Maar dat leidde ertoe dat men steeds vroeger kwam, om maar zeker te zijn van een tas met eten. ‘Daarna zijn we overgegaan tot het uitdelen van willekeurige nummers, zonder volgorde, en dat werkt’, benadrukt Van der Linden. Eten is een bonus, het gaat vooral om de gezelligheid!

Ze staan altijd buiten, soms op een binnenplaats, maar altijd in de open lucht. Dan zijn ze meer zichtbaar en zo vaak regent het in de praktijk niet. Er zijn letterlijk en figuurlijk geen drempels voor deze wekelijkse tuinfeestjes

Uitzonderingen maken en gunnen
Vertrouwen, eerlijkheid en gelijkwaardigheid zijn prachtige waarden, ze staan goed in beleidsplannen, maar in de praktijk zijn ze weerbarstiger. ‘We wilden geen autoriteit die handhaaft. Goede sfeer staat voorop. Geen hiërarchie en geen teamleider. We merkten dat gunnen en uitzonderingen maken veel beter werkt. Zoiets werkt aanstekelijk, dat is wetenschappelijk ook onderbouwd. Een uitzondering kun je aan iedereen uitleggen. En vergeet humor niet. Onmisbaar!

Olievlek

We zijn vier jaar verder na de start en andere welzijnsorganisaties zagen natuurlijk het succes van De Groene Kans. Nu helpen ze anderen gedurende een half jaar – ‘een vliegende start’ noemen ze dat zelf – met opbouwen en de basisprincipes erin rammen. Elders in het land blijft dit Amsterdamse initiatief ook niet onopgemerkt. Regelmatig komen groepen welzijns- en zorgwerkers en ambtenaren met Van der Linden praten om te kijken of deze aanpak ook iets voor hen is.

Over vijf jaar wil zij wel in alle stadsdelen voet aan de grond hebben. ‘Maar Noord bijvoorbeeld is best lastig, omdat daar al veel andere initiatieven actief zijn. Cordaan wil heel graag dat we daar starten.’

Behalve voedsel zijn er andere middelen denkbaar om sociale cohesie te bewerkstelligen. Maaike van der Linden: ‘Denk maar aan duurzaamheid en sport. Er zijn zoveel ingangen, gewoon beginnen en volhouden!’

Check www.degroenekans.nl