Thuis. Dat is gelukkig voor velen een vertrouwd en bekend gegeven. Het voelt lekker, geborgen. Waar je met open armen wordt ontvangen, of niet. Je herkent mensen veelal aan hun interieur; het is niet alleen ‘toon me je boekenkast en ik zeg je wie je bent’, ook aan iemands inrichting valt veel af te lezen. Dat is nu en dat was vroeger ook al zo.

Maar, ga de deur uit! Naar het Rembrandthuis voor de tentoonstelling THUIS. Het thuisgevoel in hedendaagse kunst.

 Anne-Mariken Raukema

Echt nieuw is hedendaagse kunst in Museum het Rembrandthuis niet. Elk jaar is er de Open Studio waar een (of meer) kunstenaar(s) wordt uitgenodigd om op locatie te komen werken. Dit keer is dat Pris Roos. Op de derde verdieping maakt ze gedurende twee dagen per week van gebruikte kartonnen dozen een huis. Als het staat, werkt ze het met pastelkrijt af in de juiste kleuren. Het materiaal werd verzameld door het museum en haar ouders, die een toko in Almere hebben, bewaren ook dozen voor haar. Het museum keert hiermee terug naar zijn kern: een kunstenaarshuis waar kunst wordt gemaakt.

Curator van deze tentoonstelling is Nathalie Maciesza, dochter van Poolse immigranten. Twee jaar deed ze onderzoek en was op zoek naar geschikte werken. Ze is gefascineerd door en bekend met de vele betekenissen van ‘thuis’.

Het thuisgevoel
Na vier kleine etsen van Rembrandt volgen werken van twaalf eigentijdse beeldend kunstenaars: foto’s, installaties, keramiek, schilderijen, video en nog meer. Op uiteenlopende manieren en met verschillende materialen en technieken wordt verbeeld welke rol speelt het huis en het gevoel van thuis speelt. Het thuisgevoel is een universele ervaring, heel herkenbaar. Veel globale migratie natuurlijk. Vrijwillig of gedwongen. En niet voor iedereen is het hebben (of behouden) van een eigen huis een vanzelfsprekendheid.

Rembrandt
In het werk- en woonhuis van Rembrandt van Rijn kwam, zoals gebruikelijk in die tijd, alles samen. Hij woonde er, leidde leerlingen op, ontving klanten en maakte er zijn meesterwerken. Een ets met twee schildersmodellen op de voorgrond en daarachter een dienster dat een kind leert lopen in een loopstoel. En een snelle schets van zijn zieke vrouw Saskia in bed. De verloren zoon, een Bijbelse figuur. Onze gastvrijheid en liefdadigheid gaat niet zelden tot aan de voordeur. Dat zag de oude meester ook al.

Droomhuis, sloffen, naar binnen kijken
Van Maria Roosen, die we onder andere kennen van haar glazen borsten, staat er een ‘gouden huis’; een weergave van het droomhuis in Noord-Frankrijk, wat ze in 2000 kocht. Geobsedeerd door dit huis leidde twee jaar later tot dit werk, al lijkt het niet op het echte huis. Het keramieken object komt uit de collectie van de Akzo Nobel Art Foundation.

Toen Tian Teng vanuit Shanghai naar Utrecht emigreerde, liep hij veel door de straten en keek bij mensen naar binnen. Die openheid is een fascinerend gegeven voor wie hier niet opgroeide. Zijn interieurfoto’s passen in de 17e-eeuwse traditie waar we nu ook nog graag en veel naar binnen kijken.

Drie paar sloffen van keramiek maakte de Iranese kunstenaar Arash Fakhim, een internationaal herkenbaar symbool van thuiskomen. Schoenen uit, sloffen aan.

PINK
De twee jaar geleden overleden Haarlemse kunstenares PINK de Thierry maakte in 1983 een serie van twaalf foto’s in twaalf dagen in twaalf eengezinswoningen in een straat. Zoals op vrijwel al haar foto’s staat ze zelf, nu steeds met man en dochtertje. In deze tentoonstelling hangen er vier, de hele serie maakte deel uit van de collectie van Museum Arnhem. Het zijn statische statieportretten, veelal op de bank, die niet zelden in de erker staat. Behang, kamerplanten, auto voor de deur, kleding, vloerbedekking, bijzettafel en lamp – alles straalt de sfeer van veertig jaar geleden uit. Het interieur als onverbiddelijke spiegel van de bewoners.

Home-video
Een moment van rust en plezier biedt de video van de Russische kunstenares Polina Medvedeva. Als meisje van tien verhuisde ze met haar (net gescheiden) moeder van Moskou naar Nederland – vanwege de liefde. Het interieur toont Friese staartklok en replica’s van Hollandse meesters. Moeder heeft veel vriendinnen met wie veel gepraat, gelachen en gewerkt wordt. Alle vooroordelen van het ‘postorderbruidje’ komen langs en maken het geheel zowel hylarisch als wat schrijnend. Maar iets wat je niet ongezien wilt laten.

Slapeloze dochter en Syrische plattegronden
Als iemand in huis niet goed slaapt, slaapt de rest ook slecht. Iets om over na te denken. Dat gold in elk geval voor Arjan van Helmond. Zijn nog jonge dochter sliep al slecht, maar nadat het gezin middenin de nacht vanuit Libanon (zijn vrouw is Libanese) naar Istanbul moest vluchten en daarna terug naar Nederland, werd het niet beter. Wie goed naar het schilderij kijkt, ziet dat ze niet slaapt, maar iets goed in de gaten houdt.

Founded Collective bestaat uit twee kunstenaars die al elf jaar Syrische vluchtelingen spreken. Hen wordt gevraagd een plattegrond te tekenen van het huis dat ze hebben moeten achterlaten. Heel gedetailleerd en met veel herinneringen worden deze weergegeven. Soms is aangegeven welk deel vernield werd. Onzeker is of de huizen er nog staan.

Mensen zonder huis en huizen zonder mens
De Rotterdamse kunstenaar Olphaert den Otter maakte veel postcodeseries. Er hangt een serie van zes werken die verblijf- of overnachtingsplaatsen van dak- en thuislozen weergeven. Een leeft onder kale, neergehaalde bomen die hij versierde met grote plastic bladeren van een gatenplant. Hier heeft ‘thuis’ weer een heel andere, schrijnende betekenis.

Satijn Panyigay liep een tijdlang mee met een bedrijf dat in huizenontruiming doet. Zielloze, lege ruimtes, waar onmiskenbaar soms diepe, menselijke sporen zijn achtergelaten. Er is geen mens te zien, maar die waren er duidelijk ooit wel. Een huis is geen thuis als er geen bewoners meer zijn.

Over de amberkleurige parketvloer verklap ik niets. Ga dit zelf ontdekken, er staat buiten de deur nog een wereld te ontdekken, die ook thuis heet.

THUIS. Het thuisgevoel in hedendaagse kunst is tot en met 4 januari te zien in Museum Rembrandthuis

Check: www.rembrandthuis.nl