Zo’n tachtig omwonenden van het Oosterpark kwamen op 2 september bij elkaar om de overlast van met name crackgebruikers in het park en de omgeving daarvan tegen het licht te houden. De constructieve avond in Hotel Arena werd georganiseerd door de Vrienden van het Oosterpark.
Tekst: Arie van Tol | Fotografie: Eddy Ellert
Een wandeling door het Oosterpark op een nazomerse zaterdagmiddag verraadt genoeg. Bij veel banken in de buurt van de grote doorgangsroute in het park bezigen gebruikers hun verslavingspraktijken. Als enige afstand wordt gehouden voelt de sfeer niet direct als onveilig, maar is wel erg onaangenaam.
Sinds kort is de gebruikersbus bij het ’s Gravesandeplein, gestart half april 2025, er niet meer. Bezwaren van direct omwonenden maakten het lastig de plek te continueren of naar een andere locatie (Linnaeusstraat) te verhuizen. Overigens wordt ook betwijfeld of de voorziening met openingstijden van 11.00 tot 17.00 uur een succes was. Zeker buiten die tijden nam de overlast eerder toe dan af.
De vaak dakloze gebruikers laten hun sporen na in park en buurt met hun oneigenlijke slaapplekken (tenten, matrassen, portieken), achterlating van veel afval en hun behoeften in de openbare ruimte en soms (vaak bij combinatie van crackgebruik met alcohol) luidruchtigheid en intimidatie.
‘Hoe de alsmaar groeiende overlast te keren?’ was de centrale vraag op de genoemde buurtbijeenkomst, waarvoor nadrukkelijk het stadsdeel niet was uitgenodigd. Doel was: bewoners te informeren over ervaringen in andere steden, ideeën en suggesties uit te wisselen, inventariseren wie wat zou kunnen doen en vervolgstappen bepalen. Op 30 september volgde een (besloten) rondetafeloverleg van de Vrienden van het Oosterpark met stadsdeel, politie en zorgprofessionals. De opbrengst van de buurtbijeenkomst van 2 september speelde daarin een belangrijke rol.
Buitenlandse voorbeelden
Voorbeelden van drugsaanpak in andere steden geven een nogal wisselend beeld, zo kregen de aanwezigen van 2 september uitgelegd.
In Kopenhagen is een open drugsscene op straat vanaf 2012 stap voor stap veranderd naar een gereguleerd systeem. Er zijn twee voorzieningen met in totaal 60 plaatsen waar gebruikers binnen kunnen roken (de norm bij de crackscene) dan wel injecteren. Belangrijk daarbij is dat niemand tussendoor de straat op hoeft. De capaciteit is afgestemd op de werkelijke vraag, niet op het beschikbare budget. De politie handhaaft klein bezit niet. Zonder die afspraak durven gebruikers niet naar binnen en werkt de hele opzet niet. Straatoverlast is sterk gedaald en er is groot draagvlak bij bewoners. Nota bene: een onderbezette voorziening – zo leerde de beginfase met personeelsgebrek – is geen halve oplossing, maar geen oplossing!
De aanpak in Frankfurt gold tot voor kort als succesvol. Het aantal drugsdoden daalde van 147 in 1991 naar circa 20 per jaar nu. Met de crackgolf is het systeem vanaf 2024 vastgelopen: de consumptieruimtes zijn ontworpen op injecteren, terwijl nu rookplekken gevraagd worden. Nog wel zijn er het wekelijkse overleg tussen politie, zorg, stad en OM, en de lage sterftecijfers. Het organiseren van kopen, gebruiken en zorg op één plek krijgt aanzuigende werking en kost draagvlak bij bewoners en ondernemers.
De praktijk in Parijs van de laatste zeven jaar is verre van succesvol. Het bewijst dat ontruimen, hekken en gebiedsverboden zonder plek om naartoe te gaan niets oplossen. Het probleem verhuist naar de volgende straat. De voorziening die er is is veel te klein voor de scene.
Suggesties
Verdeeld over vier groepen kwamen de 80 ervaringsdeskundigen uit de buurt tot vele suggesties, al dan niet gemakkelijk of juist moeilijk uitvoerbaar.
Bij de groep die zich boog over ‘communicatie’, werden onder andere genoemd: één communicatiekanaal vanuit gemeente/stadsdeel, een klankbordgroep communicatie met gemeente/stadsdeel en bewoners en een buurtpreventie app.
Met betrekking tot ‘handhaving’ kwam men met: (permanent aanwezige) parkwachten, een verbod op slapen in het park, het park ’s nachts sluiten, een fatbikeverbod, minder of geen prullenbakken, alleen groen piramides en een gebruikersruimte/opvang die altijd open is.
Wat betreft de ‘financiën’, waren er de volgende ideeën: investeren in ondergrondse vuilcontainers, verslaafden het park schoon laten maken tegen vergoeding en bedelaars voedsel verstrekken.
Bij de groep ‘zorg’ kwam men met een vaste, laagdrempelige gebruikers- en zorglocatie, geïntegreerde zorg en begeleiding met doorverwijzingsopties, lokaal extra zorg regelen en onderzoek naar een medicinaal alternatief voor crack.
In de politiek
Drugsoverlast is een veel terugkerend onderwerp in de (lokale) media. Met name Het Parool en AT5 vormen de bronnen van onderstaande informatie.
Er wordt veel bezuinigd, maar de gemeente gaat wel 6 miljoen euro meer uitgeven aan dakloosheid en drugsoverlast. Bij de Algemene Beschouwingen in de gemeenteraad over de Begroting 2027 zegt PRO meer flexwoningen te willen reserveren voor economische daklozen en waar mogelijk gebruikersruimten toe te voegen aan opvanglocaties. D66 stelt voor drugsverslaafde daklozen te belonen voor goed gedrag. De VVD denkt dat met dit linkse beleid ‘alle daklozen uit Oost-Europa naar ons toekomen’.
‘aanpak crackoverlast vast door gebrekkige regie’
‘De Amsterdamse aanpak van crackoverlast loopt vast door gebrekkige regie: stadsdelen en organisaties opereren als eilandjes.’ Deze constatering komt van de GGD, zelf onderdeel van de keten. Het ontbreken van centrale aansturing op de doorstroom van gebruikers naar passende zorg is een veel vaker gemeld probleem. Onduidelijk is ook om hoeveel daklozen en gebruikers het gaat in Amsterdam. Burgemeester Halsema heeft recentelijk gezegd dat er 3644 overlastgevers in beeld zijn. Het getal van 8000 wordt elders genoemd bij het aantal crackgebruikers. Dat dat aantal groeit is wel zeker.
Oost-Europeanen die als arbeidsmigrant naar Nederland zijn gehaald en vervolgens zijn ontslagen en op straat gezet vormen een belangrijk deel van gebruikers. Halsema beklaagt zich erover dat Haags beleid uitblijft: malafide uitzendbureaus worden niet eerder dan in 2028 aangepakt, het huisvesten van arbeidsmigranten tegen inhouding van loon mag nog altijd (waarna ze bij ontslag dakloos worden) en door lange wachtlijsten in de GGZ komen mensen die vooral zorg nodig hebben in daklozenopvang terecht.
Het aantal meldingen van overlast door crackgebruikers in de stad neemt sterk toe. Ze veroorzaken, het zij nogmaals genoemd, overlast door intimidatie, afval en vervuiling, dealen en onvoorspelbaarheid. Het Oosterpark dient als centrale ontmoetingsplek. De gebruikersbus bracht nauwelijks verlichting voor omwonenden. Toch is de komst van een gebruikersruimte die capaciteit voldoende heeft en ruime openingstijden heeft wellicht een begin van een oplossing. En zeker is dat een goeie samenwerking tussen bewoners, gemeente/stadsdeel, politie en zorginstellingen een belangrijke voorwaarde is voor een kansrijke aanpak.
Crack, ook wel bekend als basecoke, is een rookbare vorm van cocaïne. Het roken gebeurt meestal uit een klein glazen pijpje (basen) of vanaf aluminiumfolie dat wordt verhit. Effecten treden zeer snel op (binnen 10-20 seconden), zijn zeer intens en duren ongeveer 5 minuten. Doordat het gevoel van euforie maar kort duurt en gevolgd wordt door een hevig gevoel van depressie en angst, ontstaat er snel een sterke drang om direct opnieuw te gebruiken.
De risico’s van basecoke zijn groter dan van snuifcocaïne. Naast een zeer hoog verslavingsrisico brengt het roken van basecoke grote gezondheidsrisico’s met zich mee, waaronder risico op hartinfarcten, beroerten, psychoses en ernstige longproblemen.
