Als je deze maand het stadsloket Oost binnenloopt voor een paspoort of het verlengen van een rijbewijs, kun je ook langs twintig indringende foto’s lopen. In de hal hangt de fototentoonstelling stigma. Twintig onherkenbare portretten, twintig verhalen. Even doorlopen en vooral even blijven staan, lezen en kijken.
Arie Martijn Schenk
De foto’s tonen mensen die leven met hiv. Naast elk portret staat een persoonlijk verhaal over vooroordelen, misverstanden en uitsluiting. De tentoonstelling nodigt bezoekers uit om stil te staan bij aannames die al decennia rondzingen en hardnekkig blijven hangen.
Fototentoonstelling doorbreekt stigma rond hiv
Fotograaf Marjolein Annegarn en stadsdeelbestuurder Jan-Bert Vroege waren aanwezig bij de opening. Ook initiatiefnemer van de tentoonstelling Marie-José Kleene. Zij is lid van de stadsdeelcommissie en combineert haar politieke werk met haar functie op de hiv-poli van het OLVG. Zij zorgde ervoor dat de bestaande tentoonstelling ook in Oost zichtbaar is. Eerder hingen de portretten al op andere locaties.
Persoonlijke verhalen
Jan-Bert Vroege deelt hoe hiv in zijn eigen leven dichtbij kwam. Halverwege de jaren negentig verhuisde hij vanuit het platteland naar de stad. De zwaarste periode van de jaren tachtig leek voorbij. In 2001 ontving hij op een zondagavond een bericht van een goede vriend met de mededeling dat hij positief testte. ‘Als het een bekende betreft, dan komt het ineens dichtbij’, vertelt hij.
‘Als het een bekende betreft, dan komt het ineens dichtbij’
Jaren later, in 2015, organiseerde hij als raadslid een politiek café tijdens de Pride. Hiv en stigma kwamen daar ter sprake. PrEP was toen nog niet toegestaan. Op zijn vraag wie hiv had, gingen meerdere handen omhoog. ‘Na afloop kwam iemand naar me toe die blij was dat ik de vraag stelde. Het kreeg een gezicht.’
In 2024 kwamen vrouwen nadrukkelijker centraal te staan in de verhalen rond hiv. Wereldwijd lopen vrouwen het grootste risico op infectie, maar lange tijd bleef die groep onderbelicht.
Hardnekkige beelden
De belangstellenden in het stadsloket mogen nog wat vragen stellen. ‘Wat weten we eigenlijk weinig over hiv, en waarom praten we er zo weinig over?’ vraagt een van de bezoekers zich hardop af.
Annegarn vertelt dat alle geportretteerden anoniem willen blijven. Zelfs wanneer hun gezicht al onherkenbaar is gefotografeerd, vragen sommigen om extra bescherming. Volgens haar ligt een belangrijke oorzaak bij de collectieve beelden uit de jaren tachtig en negentig. ‘Die raken we maar niet kwijt.’ Jan-Bert Vroege benoemt ook het verschil in beeldvorming: ‘Bij kanker leeft medeleven, bij hiv leeft vaak de gedachte: eigen schuld.’
Openheid en kwetsbaarheid
De tentoonstelling bevat vooral portretten waarbij anonimiteit centraal staat. Tegelijkertijd maakte Annegarn inmiddels al een vervolg met zeven portretten waarin de geportretteerden wél volledig zichtbaar in beeld komen. Wereldwijd fotografeerde zij veel over hiv en aids. Ze was betrokken bij internationale conferenties en merkte tijdens de reportages hoe weinig mensen zichtbaar durven zijn, zeker vrouwen. Juist zij lopen wereldwijd het grootste risico op infectie.
Ook binnen de zorg ziet Annegarn nog veel onwetendheid. Zij geeft voor de Hiv Vereniging Nederland voorlichting aan zorgprofessionals. Soms dragen artsen of verpleegkundigen nog dubbele handschoenen uit angst. ‘Dan zie je hoeveel kennis ontbreekt.’
Niet meetbaar = niet overdraagbaar
Een kernboodschap keert steeds terug: hiv is niet overdraagbaar wanneer het virus dankzij effectieve hiv-remmers niet meetbaar is in het bloed. Deze wetenschap, bekend als Niet meetbaar = Niet overdraagbaar (N=N), bereikt lang niet iedereen. Juist dat gebrek aan kennis voedt angst en uitsluiting.
In de publieke ruimte
De keuze voor de hal van het stadsdeelkantoor is bewust. Hier komt dagelijks een breed publiek. De portretten confronteren, maar nodigen vooral uit tot gesprek. Stigma verdwijnt niet door wegkijken, maar door zichtbaarheid, juiste informatie en openheid.
De fototentoonstelling Stigma is te zien van 6 januari tot en met 6 februari in het stadsloket Oost aan het Oranje Vrijstaatplein.
