Een donkere straat waar u ’s avonds liever niet alleen loopt. Een oversteekplaats waar fietsers en auto’s van verschillende kanten komen. Fietsen die de stoep blokkeren of losliggende tegels die voor iemand met een rollator een serieus obstakel vormen. Wie veel door Oost loopt, kent waarschijnlijk plekken waar het beter kan. De nieuwe Nederlandse Voetgangersmonitor wil juist die ervaringen verzamelen.
Redactie
Oost is bij uitstek een deel van de stad waar veel wordt gelopen. Naar de Dappermarkt, het winkelgebied in Oostpoort, de trein op station Muiderpoort, de winkels in de Javastraat of Middenweg, een rondje door het Oosterpark of Flevopark, naar school of simpelweg naar de tram of supermarkt.
Maar wie te voet gaat, merkt ook hoe druk de openbare ruimte is. Voetgangers delen de straat met fietsers, fatbikes, scooters, auto’s, bestelwagens en trams. Op de stoep vragen geparkeerde fietsen, afvalcontainers, terrassen, werkzaamheden en andere obstakels eveneens om ruimte. En dan is er nog een ander aspect: voelt een route prettig en veilig aan?
De straat ziet er ’s avonds anders uit
Een route die overdag probleemloos is, kan ’s avonds heel anders worden ervaren. Slechte verlichting, weinig mensen op straat, donkere onderdoorgangen of plekken met veel overlast kunnen ervoor zorgen dat je liever omloopt.
Sociale veiligheid is daarom een van de onderwerpen van de Nederlandse Voetgangersmonitor. Je kunt aangeven waar je je veilig voelt, maar ook waar je je ongemakkelijk of onveilig voelt. Dat laatste is moeilijk uit traditionele verkeersgegevens af te lezen. Een straat kan volgens de officiële normen veilig zijn ingericht, terwijl bewoners hem in de praktijk toch vermijden.
Kijken door de ogen van de voetganger
Met de nieuwe monitor wordt geprobeerd juist die dagelijkse ervaring in kaart te brengen. Iedereen kan meedoen. De vragen gaan onder meer over verkeersveiligheid, sociale veiligheid, toegankelijkheid en de kwaliteit van de openbare ruimte. Bijzonder is dat je niet alleen algemene vragen beantwoordt. Je kunt ook op een kaart plekken aanwijzen waar het goed gaat of waar volgens jou iets moet veranderen. Dat kan een gevaarlijke oversteekplaats zijn, maar net zo goed een prettige wandelroute, een goed ingericht plein of een straat waar voldoende ruimte is voor voetgangers.
Een stoep is niet voor iedereen dezelfde stoep
Hoe goed een straat begaanbaar is, hangt sterk af van wie er loopt. Voor iemand die goed ter been is, vormt een hoge stoeprand misschien nauwelijks een probleem. Voor iemand met een rollator of rolstoel kan diezelfde stoeprand betekenen dat een route niet bruikbaar is. Hetzelfde geldt voor een ouder met een kinderwagen of iemand die slechtziend is. Een rij fietsen tegen een gevel, een onverwacht obstakel of een opgebroken stoep kan dan veel grotere gevolgen hebben.
Volgens Dennis van Sluijs, adviseur voetgangers en loopstromen bij Arcadis, groeit de aandacht voor voetgangers, maar is nog lang niet alles bekend over hun dagelijkse ervaringen. ‘Iedereen is voetganger. Toch weten we vaak verrassend weinig over hoe mensen hun dagelijkse looproutes ervaren. Juist die ervaringen zijn belangrijk. Ze laten zien waar mensen zich veilig voelen, waar drempels bestaan voor ouderen of mensen met een beperking en waar gemeenten met relatief eenvoudige maatregelen verschil kunnen maken.’
Oost verandert voortdurend
Dat perspectief is zeker in Oost interessant. Het stadsdeel kent grote verschillen. De straten van oudere buurten als de Dapperbuurt, Transvaalbuurt en Indische Buurt stellen andere eisen aan voetgangers dan de ruimere en nieuwere openbare ruimte op IJburg en Zeeburgereiland. Ook in de Watergraafsmeer, Oostenburg, het Oostelijk Havengebied en rond de Amstel zijn de omstandigheden weer anders.
Tegelijkertijd verandert Oost voortdurend. Straten worden opnieuw ingericht, woningen worden gebouwd, buurten verdicht en steeds meer verschillende soorten verkeer maken gebruik van dezelfde openbare ruimte. Daardoor wordt de vraag hoeveel plek de voetganger krijgt steeds belangrijker.
Want lopen gaat niet alleen over mobiliteit. Een aantrekkelijke omgeving nodigt uit om boodschappen lopend te doen, een ommetje te maken of naar het park te wandelen. Een onaantrekkelijke of onveilige route kan juist het tegenovergestelde effect hebben.
Bewoners zien dingen die cijfers niet laten zien
Gemeenten beschikken over veel informatie over verkeer en de openbare ruimte. Ze weten waar ongelukken gebeuren, hoeveel verkeer door een straat rijdt en waar werkzaamheden plaatsvinden. Maar cijfers vertellen niet altijd hoe een plek wordt beleefd.
‘Voor gemeenten is het vaak lastig om te weten waar de grootste knelpunten liggen’, zegt Van Sluijs. ‘Bewoners weten dat meestal wel. Zij gebruiken de straten, voetpaden en oversteekplaatsen iedere dag. Met deze monitor maken we die kennis zichtbaar.’
Dat kan ook gaan om relatief kleine ergernissen die gezamenlijk een groot verschil maken: een te korte groenfase bij een verkeerslicht, een bankje dat ontbreekt op een lange wandelroute, een donkere hoek, een onoverzichtelijke kruising of een stoep waar nauwelijks twee mensen naast elkaar kunnen lopen.
Niet alleen klachten
De Voetgangersmonitor is overigens niet uitsluitend bedoeld om problemen te verzamelen. De onderzoekers willen ook weten welke plekken juist goed worden gewaardeerd.
Waar loop je graag in Oost? Welke straat voelt prettig aan? Waar is voldoende groen en ruimte? Welke oversteekplaats is overzichtelijk ingericht? En welke route zou als voorbeeld kunnen dienen voor andere plekken?
Daarmee kan de monitor niet alleen zichtbaar maken waar het misgaat, maar ook welke inrichting volgens gebruikers juist goed werkt.
Zet uw plek op de kaart
De uitkomsten worden gebruikt om gemeenten inzicht te geven in de kwaliteit van hun loopomgeving en mogelijke verbeterpunten. Daarnaast moeten de resultaten helpen om landelijk meer aandacht te krijgen voor de positie van voetgangers, toegankelijkheid en sociale en verkeersveiligheid.
Voor bewoners van Oost is het vooral een mogelijkheid om hun dagelijkse kennis van de buurt te delen. Want niemand kent een stoep, kruising of wandelroute zo goed als degene die er iedere dag loopt.
