We zien het overal: in de tram, op straat, in wachtrijen. Hoofden naar beneden, duimen die swipen. En wie je nog wél kunt aanspreken? Vaak alleen ouderen. Voor wijkbewoner Iron Jordan is het al heel lang een fascinatie – en een groeiende zorg. ‘Steeds zie ik hetzelfde beeld: mensen die naast elkaar zitten, maar geen contact hebben met elkaar,’ zegt hij. Hij ontwikkelde een aanpak tegen de smartphoneverslaving.

Tekst en foto Anita Boelsums

We wijzen graag naar kinderen met hun telefoons, maar de échte toon wordt gezet door volwassenen,’ volgens Jordan. ‘Kinderen kopiëren gedrag. Net als ze leren praten, leren ze smartphonegebruik door af te kijken.’ En het gaat niet alleen om uren schermtijd. Het gaat vooral om versnipperde aandacht. 

Ontgrendelen
Veel mensen denken dat ze hun telefoon veertig of vijftig keer per dag ontgrendelen. In werkelijkheid is het vaak 150 tot 200 keer. Elk piepje, elk nieuw berichtje, elke gedachte van ‘even checken’ trekt ons weg uit onze concentratie. ‘En je hebt twintig minuten nodig om weer volledig in een taak te komen. Dus als je gemiddeld elke vijf minuten je telefoon ontgrendelt, probeer dan maar eens te verdiepen, te creëren, tot rust te komen.’ 

De Raad voor Volksgezondheid waarschuwde er onlangs ook voorin hun rapport Op de rem!: we leven in een hypernerveuze samenleving. Onze aandacht wordt voortdurend in stukjes gehakt. 

Digitale domino
In zijn workshops vraagt Jordan deelnemers hun ‘digitale domino’ te herkennen. Dat ‘even kijken’ dat onverwacht een half uur scrollen wordt. Waarom je door blijft scrollen? Omdat je hoopt op een beloning: dezelfde prikkel die gokautomaten en sociale media zo verslavend maakt. 

Bovendien besteden we steeds meer hersenwerk uit aan onze telefoon. ‘We zeggen niet meer: ik zoek het uit. We zeggen: ik zoek het op. Navigeren, herinneren, oriënteren — we delegeren het allemaal. Ons brein wordt gedowngraded, onze telefoon geüpgraded.’ 

Regie
Hoe kom je daaruit? Niet door strenge schermtijdblokkades of apps die je telefoon voor je ‘op slot’ zetten. ‘Daarmee leg je de verantwoordelijkheid wéér bij je scherm. Dan is de telefoon opnieuw de architect van jouw gedrag.’ Jordan draait het juist om: jij wordt weer de architect. Samen met Jantien Kousemaker ontwikkelde hij de SmartSapiens Challenge: 21 analoge stappen naar gezonder smartphonegebruik. ‘Een combinatie van journaling, opdrachten en wetenschap’. 

Extra vrije tijd
Het begint bij bewustwording: om de hoeveel minuten ontgrendel je eigenlijk? En: wat zou je doen met twee uur extra vrije tijd per week – tijd die nu vaak ongemerkt verdwijnt in je scherm? 

Na het stilstaan bij verschillende aspecten van het eigen gedrag, gaat de kern van de Smartsapiens methode over micro-digital detox: in plaats van het verbannen van de smartphone uit je leven, leer je hoe je micro-momenten smartphonevrij maakt. Daarbij worden dezelfde technieken ingezet die apps gebruiken om je verslaafd te maken. 

Meer oogcontact
Waar hij uiteindelijk op hoopt? ‘Minder schermzombies in Oost. Meer oogcontact met elkaar, daar gaat het me om. Meer menselijkheid.’ 

Hij glimlacht. ‘Je hebt minder spieren nodig om te glimlachen dan om boos te kijken. Als we elkaar weer aankijken, ontstaat er iets. Verbinding, empathie. De mooiste momenten gebeuren offline.’ 

 Meer informatie over de methode www.smartsapiens.com