Het Luther Museum tijdens World Pride zien hoe de eigen geschiedenis streed en aansluiting vond met het gegeven lhbtqia+ in een aantrekkelijke tentoonstelling. Of, in andere woorden: het museum ‘viert de queergeschiedenis’. oost-online nam op een rustige, zomerse zondagochtend een kijkje in deze tweeledige expositie.
Anne-Mariken Raukema
De tentoonstelling in de kerkzaal kreeg de naam ‘Ons geloof is liefde’ mee en vertelt de queergeschiedenis binnen de lutherse kerk. Wat queeremancipatie betreft liep en loopt deze geloofsgemeenschap trots voorop. Dit tonen de vele interessante en informatieve tekstpanelen met oude foto’s goed aan. De samensteller, Lisanne Bouman – zelf intersekse persoon – is een van de vertellers in de introductievideo over de homobeweging en de lutheranen. Lisanne vertelt helder over hoe God ook haar geschapen heeft en hoe het lutherdom een veilig én christelijk onderdak biedt voor alle kleuren van de pride-regenboog. Een van de andere laptops toont Theo en Thea in de Gloria, uit 1986, wat een beetje verouderd overkomt, maar dat is niet gek na veertig jaar.
Uit-de-kast-komers
De moderne geschiedenis begint na de oorlog en wordt helder getoond in een tijdslijn. Het eerste protest voor gelijkwaardige behandeling van homoseksuelen was in januari 1969, op het Haagse Binnenhof. In een van de video’s die op tablets in de tentoonstelling te zien zijn, wordt uitgelegd wat de bijbel eigenlijk zegt over homoseksualiteit. Heel leerzaam! Mij nog onbekende namen als ds. Jan Happee, Harry Donga en Kees van der Horst, die veel voor de homo-emancipatie binnen de lutherse kerk hebben betekend, komen voorbij.
Drie jaar later besloot de lutherse synode – het bestuur van de lutherse kerk in Nederland – dat er geen bezwaar was tegen homo-predikanten. Daarmee waren ze wereldwijd voorloper. In 1995 volgde het besluit om homorelaties in te zegenen in de kerk. Dat was ruim voordat de overheid besloot dat homo’s konden trouwen, in 2001.
In drie delen
De tentoonstelling valt in drieën uiteen. In de kast handelt over de vroegere tijden van een gesloten kerk en on-acceptatie, uit de kast vertelt over de stiekeme inzegeningen én de inclusieve besluiten die al vroeg werden genomen op het gebied van homo’s in het ambt en de leefgemeenschap. En Pride = Trots! tenslotte gaat over hoe de kerk een toevluchtsoord werd en is gebleven.
Grote portretten
Fotograaf Jesse van den Berg, zelf queer, maakt tien portretten van hedendaagse lutheranen die ook lhbtqia+’er zijn. Opvallend is het aandeel queer dominees binnen de lutherse kerk. Een groot familieportret hangt er van de familie Duyvendak: nazaten van dominee Gerrit Jan Duyvendak, die in 1955 in een Amsterdams urinoir werd betrapt op ’homoseksuele handelingen’ en uiteindelijk vervroegd met ‘invaliditeitspensioen’ werd gestuurd. Onder deze nazaten, onder wie Jan Willem, die het verhaal van zijn grootvader in de Groene Amsterdammer bracht, zijn veel lhbtqia+’ers.
Stefan Elsen maakte van opengewerkt cortenstaal een soort biechtstoel met gotische bogen, The Last Confession.
We Carry Forward: Queer Horizons of Imagination
In de regentenkamers aan de andere kant van de lange gang zijn werken van acht jonge, eigentijdse beeldend kunstenaars te zien. Andrea Keznovic, een van hen, kreeg de rol van curator. Zij stelde een tentoonstelling samen die voortbouwt op de notie over ‘queer futurity’ van schrijver José Esteban Muñoz. Hij zag queerness als een ‘horizon’. Zij stellen de vraag hoe strategieën die afwijken van het conventionele ons kunnen helpen met actuele levensvragen rondom identiteit, creativiteit, geloof en een gedeelde toekomst.
De werken laten zien hoe zowel lutherse als queere geschiedenissen zijn gevormd door hervorming, behoud en aanpassing. Beide toekomsten zijn ontstaan vanuit de marge. De grote papieren installatie Moving in Crip Queer Temporalities van de Portugese kunstenaar Farren Linhares (voorheen Ana Linhares) die in Utrecht woont en werkt, trekt alle aandacht in de eerste zaal.
In de zalen
In de volgende zaal, voorheen die van de administratie, hangen twee grote textielobjecten van de Britse kunstenares Yamuna Forzani. Van Toeba Thato (Lesotho, 1990) staat een klein houten object op een sokkel, wat nog het meest aan een ondiepe kijkdoos doet denken. In twee zalen hangen werken van Katja Mater, de enige Nederlandse exposant. Zij lijkt gefascineerd door uurwerken, die met de gebruikte cijfers bijna naïef aandoen. Net als de anderen heeft ook zij een behoorlijke staat van dienst. In de gang hangen vier quilts van de Duitse kunstenaar Philipp Gufler en – bescheiden – een tekening van Andrea Keznovic.
Randprogramma
Tot en met de slotdag – de feestelijke finissage – op de Nationale Coming Out Dag op 11 oktober, wordt een publieksprogramma aangeboden. Dat varieert van filmavonden tot concerten en van kerkvieringen tot een tijdschriftlancering.
Ons geloof is liefde, het bijzondere verhaal van de lutherse queergemeenschap
is te zien tot en met 11 oktober
aan de Nieuwe Keizersgracht 570.
Check: www.luthermuseum.nl
x
