Het H’ART Museum aan de Amstel toont foto’s van de Amerikaan David Levinthal. Op zich is dit geen echt bijzonder feit, maar de foto’s die hij maakt bewegen zich op het snijvlak van cliché en ongemak. Levinthal gebruikt speelgoed om iconische momenten uit de geschiedenis van de Verenigde Staten vast te leggen. Tijd om eens te gaan kijken, oost-online.nl was er al.
Anne-Mariken Raukema
Alweer drie jaar duurt de ambitieuze en succesvolle samenwerking tussen het Amsterdams museum aan de Amstel en drie andere grote spelers: Centre Pompidou, het British Museum en Smithsonian American Art Museum in de Verenigde Staten. Voor hen is deze expositie de eerste grote samenwerking in Europa.
Van American Beauty tot Wild West
De tentoonstelling American Myth & Memory: David Levinthal Photograps is duidelijk opgedeeld in zes thema’s: History, Wild West, American Beauty, Modern Romance, Baseball en Barbie. Erom heen is wat nadere informatie met beeldmateriaal te vinden over David Levinthal (‘Bio’), er is een kleine educatieve ruimte en wat heet een ‘Diorama’ – foto’s van Levinthal aan het werk.
Levinthal werd geboren in 1949 en groeide op in Noord-Californië, in een tijd waarin de eerste televisieschermen in de woonkamers verschenen. ‘De helft wat je zag waren westerns’, zegt hij in een interview met hoofd tentoonstellingen Olga Ruitenbeek. Als kind van zijn tijd maakte hij (op afstand) de Vietnamoorlog mee en de protesten daartegen, zag jongere kinderen met Barbies spelen en werd doodgegooid met baseball. Zwart-witfilms met stoere, self made mannen en mooie vrouwen op tv en in de bioscoop vormden gaandeweg zijn wereldbeeld.
Herinneringen op de glasplaat
Levinthal was 33 toen hij zich geheel toelegde op herinneringen en aandenken ui zijn jeugd. Dat zou uitmonden in het fotograferen van scenes, uitgebeeld door poppetjes waarmee hij van een bestaande, iconische foto een nieuwe driedimensionale setting maakte. Compleet met achtergronden, attributen en omgevingen, zoals een treintjesliefhebber het landschap rond het spoor creëert. De foto’s waren niet voor niets al iconisch; ze maakten de afgebeelde situatie groter en belangrijker dan ze al waren. Of dat nou een foto van Hiroshima is, George Washington of een baseballspeler. Door het weer terug te brengen tot speelgoedformaat, te verkleinen, lijkt David Levinthal er onschuldige objecten van te maken. En onderzoekt Levinthal onderwerpen als macht, heldendom en identiteit en legt deze onomwonden vast.
Zijn Polaroids verkleuren niet
Elf jaar later – het is intussen 1983 – komt de Polaroidcamera op de markt, een noviteit waarmee je foto’s maakt die gelijk klaar zijn. Van de zes grote, niet te vervoeren zo grote camera’s, had Levinthal er eentje en er zijn er nu nog vijf over. De settings werden dus voor de camera gebouwd. In vitrines zijn ook de bekende kleine Polaroidafdrukken te zien. In tegenstelling tot die van vele amateurfotografen zijn deze niet verbleekt, geel of blauw geworden.
Iconen als Marilyn Monroe benadrukten de vrouwelijkheid, maar Levinthal voegt aan de Barbie – met vergelijkbare vormen – onbehagen en ongelijkheid toe, door haar alleen op een zandvlakte te zetten met een zwarte, onheilspellende achtergrond. De glamour heeft plaatsgemaakt voor eenzaamheid.
Levinthal speelt met scherpte en diepe. Heel bewust kiest hij om de vingers en de revolver van een schietende man scherp weer te geven, de rest vaag. Maar even scherp is op het (natuurlijk) roze handtasje van de Barbie (in roze) te lezen: How to lose weight. Ook dat is identiteit en macht.
Geen onschuldig object
Levinthal neemt de beroemde foto van Edward Hopper uit 1942 van een vrijwel leeg café. Modern Romance krijgt een heel andere lading als hij inzoomt op een detail en dan nagespeeld uitvergroot.
Halverwege staan de woorden van de fotograaf: ‘Speelgoed is geen onschuldig object, maar een representatie van de cultuur waaruit het voortkomt.’ Die kom aan!
Op een of andere manier uiterst actueel, de spanning tussen cliché en een constant gevoel van rebellie en tegendraadsheid blijft. Ga het vooral zien en oordeel zelf.
American Myth & Memory: David Levinthal Photograps, te zien in het H’Art Museum tot en met 6 september 2026.
