Op het Krugerplein in de Transvaalbuurt staan dertien levensgrote sculpturen van mensen die normaal vaak uit beeld blijven. Het zijn tussenmensen: bruggenbouwers, vertalers en bemiddelaars die zich bewegen tussen straat en beleid, tussen gemeenschap en instituut, tussen verschillende werelden in de stad.
Arie Martijn Schenk
Het beeldenpark Voetstuk van Maatschappelijke Verwachtingen vormt een belangrijk onderdeel van het kunstfestival Stuck in the Middle van Moving Arts Project. Opvallend is dat niemand in het beeldenpark echt op een voetstuk staat. De figuren zitten ernaast, leunen ertegenaan, schuilen erachter of zakken er bijna in weg.
Niemand staat erop
Het beeldenpark maakt de verhalen van tussenmensen zichtbaar. Tegelijk stelt het vragen. Wat verwacht de samenleving van mensen die altijd klaarstaan voor anderen? Waar eindigt verbinden en waar begint overvraagd raken?
Sacha, een van de betrokken tussenmensen, verwoordt die spanning scherp. ‘Iedereen vraagt van alles aan je en heeft verwachtingen die niet kloppen bij wat je kan waarmaken. Van alle kanten is er druk om dingen te regelen.’
Projectleider Janine Toussaint ziet het voetstuk niet als simpele eerbetoon. ‘Waar helden op een voetstuk worden gezet, onderzoeken wij hoe tussenmensen zich daartoe verhouden: staan ze erop, gooien ze het om, of gebruiken ze het juist als bescherming?’
Zeven dingen die je mag weten
Bij het festival hoort ook een pleidooi van tussenmensen. Daarin staan zeven inzichten centraal. Het eerste is tussenschap: de kunst om omstandigheden te scheppen waarin anderen kunnen groeien en verbinding kunnen vinden. Niet leiderschap vanaf de top, maar leiderschap vanuit de tussenruimte.
Het tweede inzicht gaat over het voetstuk. Zichtbaarheid kan helpen om invloed te krijgen, maar brengt ook rolvastheid met zich mee. Tussenmensen kiezen dat voetstuk vaak niet zelf. Het verschijnt doordat een krant een gezicht zoekt, een organisatie een netwerk nodig acht of een gemeente de informele kennis van een wijk wil benutten.
Het derde punt gaat over rugdekking. Tussenmensen dragen verhalen, geheimen en gevoelige situaties uit gemeenschappen met zich mee. Vaak zonder formele status, juridische dekking of collegiaal netwerk. Zij vertalen voor anderen, maar staan zelf niet altijd stevig.
Het vierde inzicht draait om het spel. Tussenmensen functioneren niet als passieve doorgeefluiken. Ze bewegen bewust en tactisch tussen systemen, mensen en belangen. Soms schuiven ze mee, soms zetten ze de hakken in het zand.
Het vijfde punt gaat over de prijs. Verbinden klinkt warm, maar vraagt tijd, energie, emotionele ruimte, kennis en netwerk. Vermoeidheid, overvraagd raken en misbruik van inzet vormen geen uitzondering, maar raken aan de structuur waarin tussenmensen opereren.
Het zesde inzicht benoemt loyaliteit als spanning. Trouw aan de ene wereld kan voelen als verraad aan de andere. Die spanning zegt niet iets over zwakte, maar over de positie zelf. Tussenmensen bewegen tussen groepen die niet altijd dezelfde taal spreken of dezelfde belangen delen.
Het zevende punt is misschien het meest concreet: dit werk is arbeid. Wat tussenmensen doen, draagt maatschappelijke waarde, maar erkenning, betaling en bescherming blijven vaak achter.
Zand, Jenga en eigen opstapjes
Eén van de werken is gebaseerd op Lirika. Zij zit op een voetstuk van haar eigen ervaringen, gemaakt van zand, dicht bij de grond. Bezoekers krijgen een schepje en een emmer aangereikt, waarmee zij hun eigen opstapje kunnen vormen. Het beeld laat zien hoe tussenmensen niet alleen verbinden, maar ook ruimte maken voor anderen om verder te komen.
Een ander voetstuk verwijst naar een levensgroot Jenga-spel. Dat maakt voelbaar hoe wankel de positie van tussenmensen soms is. Ieder blokje lijkt klein, maar samen dragen ze het geheel. Haal je te veel weg, dan valt de constructie om.
Beelden uit gesprekken
De sculpturen ontstonden uit diepgaande interviews met tussenmensen uit verschillende lagen van de samenleving, van docenten en buurtwerkers tot kunstenaars en ambtenaren. Hun verhalen en lichaamshoudingen vormden het vertrekpunt voor de beelden.
Chris Keulemans, een van de betrokken tussenmensen, herkent de keerzijde van verbinden. ‘In de afgelopen jaren heb ik gezien hoe tussenmensen verbinden, maar ook hoe ze struikelen. Ik herken dat. Je bent bezig met anderen, niet met jezelf. Juist daardoor zijn ze essentieel voor de stad, maar blijven ze vaak buiten beeld.’
Kunst en onderzoek naast elkaar
De gesprekken vormen niet alleen de basis voor de kunstwerken, maar ook voor onderzoek. Naast het beeldenpark brengt Stuck in the Middle? de verhalen tot leven via theater, dans, muziek en spoken word. Een groep van acht spelers, van professionals tot mensen uit de gemeenschap, voert bezoekers langs de sculpturen.
Het beeldenpark Voetstuk van Maatschappelijke Verwachtingen blijft tot en met 28 juni te zien op het Krugerplein. Het festivalprogramma speelt zich daarnaast af op verschillende locaties in Amsterdam, met performances, gesprekstafels en een fototentoonstelling.
Kijk op movingartsproject.nl
